Op 12 februari werd in het Leuvense STUK Artefact Sound afgetrapt, met een acapellaconcert van het Brusselse YouYou Group, een performance van Lee Mingwei en een concert van Clément Vercelletto, die zijn Engoulevent had meegebracht.
Stijn Buyst zakte af naar die openingsavond, en keerde twee dagen later terug naar Leuven voor de samen met Sound in Motion georganiseerde double bill met @xcrswx en 1984 (Kobe Van Cauwenberghe, Mariam Rezaei & Sakina Abdou).
12/2/2026 Openingsavond: Clément Vercelletto
Gratis toegang, gratis openingsspeeches, gratis receptiedrankjes! Reken maar dat wij tijdig naar de openingsavond van Artefact Sound togen. Daar dacht de NMBS anders over, dus niks van al dat voorgaande voor ons. Jammer genoeg ook geen acapellaconcert van YouYou Group of de performance ‘Chaque souffle une danse’ van Lee Mingwei.
Gelukkig was het concert waarnaar we het meest hadden uitgekeken, dat van Clément Vercelletto (Orgue Agnès), net datgene dat we wél konden bijwonen. De Franse instrumentenbouwer-componist had voor de gelegenheid zijn Engoulevent bij. Dat vogelorgel, dat hij samen met Léo Maurel bouwde, is geïnspireerd op de nachtzwaluw (engoulevent in het Frans) en gebaseerd op een elektronisch orgel, waarvan de originele pijpen werden vervangen door zelfgemaakte opzetstukken.
Vercelletto heeft zijn instrumenten – naast de Engoulevent die via een wirwar van buizen met een compressor verbonden is, nog een grote orgelpijp die languit over het podium ligt, een laptop en een kleine modulaire synth – opgesteld in een cirkel, met het publiek daar omheen, op krukjes en kussens.
Het concert begint met de Engoulevent die een amalgaam van kwetterende, taterende en twieterende geluidjes voortbrengt, die het hele concert lang zullen doorgaan, als basis van het geluid, maar ook als chaotische ruis – gebaseerd op Vercelletto’s interpretatie van Bernie Krauses theorie over omgevingsgeluiden (zie ook het interview met Vercelletto van René van Peer in Gonzo (circus) #189). Vercelletto neemt er zijn boha bij – een traditionele doedelzak uit Gascogne; Vercelletto maakt deel uit van de hedendaagse Franse folkbeweging – waarmee hij in drone-duet gaat met de Engoulevent. Daarna beweegt hij zich doorheen de ruimte, bedient de Engoulevent nu eens vanachter zijn laptop, dan weer knielt hij naast het instrument om de orgelpijpen en opzetstukken te manipuleren en te buigen, aldus de drone manueel bijsturend.
Doordat het geluid niet alleen uit de fysieke instrumenten op het podiumplan komt, maar ook uit boxen die rondom het podium opgesteld staan, krijg je een heerlijk driedimensionale geluidsmassage. Daar komt nog een ritueel-aanvoelend gegeven bij, wanneer Vercelletto met een slinger met bellen een rondje maakt en zo wel het publiek lijkt te zegenen, als een priester die, hoewel spaarzaam met zijn wijwater, toch aandacht heeft voor alle onderdanen.
Een simpele baslijn uit een modulaire synth voegt vervolgens diepte toe , terwijl Vercelletto één van de opzetstukken van de Engoulevent als blaasinstrument gaat gebruiken. Die elektronische basdrone wordt gaandeweg heftiger en distorted, flirtend met het industriële. Het signaal voor een aantal tere oortjes om de zaal uit te vluchten. Als er uiteindelijk slechts een 4/4-dreun en een zoetjesaan doldraaiende Engoulevent overblijft, schakelt Vercelletto met een – niet geplande? – elektrische knal de compressor uit en de liggende orgelpijp blaast een laatste noot met de haar resterende lucht, waar Vercelletto nog een kort duet met zijn boha aanbreit, tijdens een laatste rondje langs het publiek.
14/2/2026: @xcrswx, 1984
Weinig concerten waarnaar binnen de freejazz-community zo werd uitgekeken als naar dat van أحمد [Ahmed], het kwartet van pianist Pat Thomas, saxofonist Seymour Wright, bassist Joel Grip en drummer Antonin Gerbal. Op hun ‘Giant Beauty’, een spectaculaire 5 cd-box die het in 2024 tot nummer één schopte in het jaarlijstje van The Wire, ging het kwartet al improviserend aan de slag met de erfenis van Ahmed Abdul-Malik, de bassist en oedist die als één der eerste improvisatoren zijn Noordafrikaanse en Middenoosterse roots betrok in zijn jazz-spel.
Dat velen teleurgesteld waren dat أحمد [Ahmed] hun concert wegens onvoorziene omstandigheden moest annuleren, valt dan ook te begrijpen. Maar dat tientallen kaarten werden geretourneerd, kunnen we alleen maar zonde vinden, vooral omdat STUK last minute een prima vervangprogramma had voorzien. 1984 werd tot hoofdact gepromoveerd, en met @xcrswx – [Ahmed]-saxofonist Seymour Wright, in duo met zijn partner Crystabel Efemena Riley op drums – was er een waardige vervanger voor أحمد [Ahmed] voorzien.
@xcrswx
Het eerste wat opvalt is dat @xcrswx een voor de vrije muziek uitzonderlijke aandacht heeft voor scenografie. Met een minimum aan middelen sorteert het duo een maximaal visueel effect. Midden op het podium: één massieve zuil van wit licht, Crystabel Efemena Riley links ervan, Seymour Wright rechts, twee schimmen gehuld in perfecte duisternis, van elkaar gescheiden én tot elkaar veroordeeld door die meedogenloze lichtstraal.
Het duo opent simpel, maar indrukwekkend, met lange saxuithalen van Wright en drums als donderslagen van Efemena Riley, met aanvankelijk nog veel ruimte voor stilte. Efemena Riley beweegt zich rondom haar opstelling met een groots klinkende basdrum, een aantal floortoms en wat elektronica – géén cymbalen. Wright beperkt zich vaak tot herhalende notencombinaties, van één tot drie noten, waarmee hij zich nestelt in de geluidsstorm die Efemena Riley neerzet. Haar spel bereikt een abstractie die zelfs binnen het genre zeldzaam verfrissend is. Het contrast tussen beide spelers werkt ook: waar Efemena Riley zich als een krijger om haar setup beweegt, levert Seymour zijn bijdrage quasi onbewogen, alsof het een staande meditatie betrof.
Later in de set laat Efemena Riley haar elektronische snareklanken nog blaffen als schoten, en haar basrum daveren als een constructiesite, terwijl Wright er het ene moment ijle saxklanken – van een schrille digitale reverb voorzien – tegenaan gooit, en dan weer zijn instrument laat loeien als een treinhoorn of een scheepsalarm.
Naar het einde van de set toe wordt er weer ruimte gecreëerd voor stilte tussen de saxexploten en drummokers, met een hoofdrol voor het ratelende geluid van een snaretrom die meevibreert op de basklanken. Behoorlijk indrukwekkende set was dit.
1984
1984 is het geboortejaar dat turntablist Mariam Rezaei, saxofoniste Sakina Abdou en gitarist Kobe Van Cauwenberghe delen. Van Cauwenberghe doctoreerde op Anthony Braxton, en werkte daarvoor ook samen met de man, maar voor 1984 werd vooral inspiratie geput uit Ursula K. Le Guins sci-fi-roman ‘The Dispossessed’ en het intervalsysteem dat Henry Threadgill bedacht voor Zooid. De groep ontstond vorig jaar tijdens een residentie in STUK, en vanavond stelden ze ‘The Forward Process’ voor, het daaruit voortgesproten debuut.
Van Cauwenberghe start het concert op een akoestische gitaar, waar Rezaei met haar turntable-setup in echo gedrenkte geluiden tegenover stelt en Abdou op tenorsax. Wat aanvankelijk redelijk abstract begint, evolueert al snel naar een melodie die Van Cauwenberghe en Abdou samen spelen, quasi unisono. Voor een tweede stuk schakelt Van Cauwenberghe over naar elektrische gitaar, met effecten bewerkt, en doet Abdou harde uithalen op haar sax, terwijl Rezaei vooraf opgenomen saxgeluiden uit haar turntables tovert.
Abdou neemt gaandeweg de leiding, en Rezaei trekt een blik met meer abstracte elektronische geluiden open, terwijl haar turntablism langzaamaan woester wordt. Voor het eerst duikt een concreet ritme op, gebaseerd op een hihat-dreun, bijna-industrieel, wat resulteert in een eerste hoogtepuntje wanneer Abdou daar een één-noots-solo doorheen pleurt.
Na het obligate maar duidelijk oprechte dankwoordje aan STUK en label Dropa Disc, zet het trio ‘Takver’ in, met een mooie saxmelodie van Abdou, waar Rezaei haar gesampelde, in spacey echo gedoopte saxgeluiden aan toevoegt. Van Cauwenberghe lijmt het geheel aan elkaar met twangy basnoten.
Voor een volgend stuk creëren Rezaei en Van Cauwenberghe samen een heftige geluidsstorm, terwijl Abdou, ondertussen op altsax, een schrille solo uit haar longen perst. Wanneer Rezaei’s stuiterende ritmes stilaan het niveau van een razernijbui bereiken, grijpt Van Cauwenberghe terug naar zijn akoestische gitaar om samen met Abdou weer een gedeelde melodielijn te spelen. Als outro krijgen we nog éénmaal Rezaei die met een combinatie van haar sax- en gitaarsamples iets heel bijzonders tevoorschijn tovert…
Na het concert waaien we aan bij een groepje luisteraars die bespreken of al die geluiden die Mariam Rezaei uit haar draaitafels haalt al dan niet live gesampled zijn. Want gedurende het concert serveerde de turntabliste regelmatig fragmenten waarvan je dacht dat je ze minuten tevoren al een keer gehoord had. Navraag leert echter dat het wel degelijk vooraf opgenomen samples van de composities betreft. Het is tekenend voor een concert dat allesbehalve easy listening was, en waar toch best wat improvisatie én ingewikkelde structuren aan te pas kwamen, maar dat dankzij het regelmatige gebruik van gecomponeerde melodieën toch houvast gaf. Fijn voor ongeoefende oren – die sowieso veel meer aankunnen dan allerlei programmatoren denken – maar ook voor hardcore piep-skronk-tjoenk-afficionados. Wijzelf bevinden ons ergens daartussen op het spectrum en hadden een prachtige avond.
Wellicht komt أحمد [Ahmed] in het najaar alsnog naar Leuven afgezakt, maar deze avond was zoveel meer dan een zoethoudertje.