Amnesia Scanner: het begrip voorbij

‘Muziek zit er niet op te wachten te worden begrepen. Haar rol is het begrip zelf te moduleren en te hervormen, op steeds nieuwere manieren’, aldus Adam Harper in ‘Een Nieuw Muzikaal Manifest’. Dat helpt, want Amnesia Scanner ontsnapt aan mijn begrip.

‘Muziek zit er niet op te wachten te worden begrepen. Haar rol is het begrip zelf te moduleren en te hervormen, op steeds nieuwere manieren’, aldus Adam Harper in ‘Een Nieuw Muzikaal Manifest’. Dat helpt, want Amnesia Scanner ontsnapt aan mijn begrip.

Harper schreef zijn tekst ter gelegenheid van het eeuwfeest van Luigi Russolo’s futuristische manifest ‘L’arte dei Rumori’, als een herijking van wat we van de muzikale toekomst moeten vragen. Toen het verscheen in Gonzo (circus) #113, in februari 2013, was Amnesia Scanner nog toekomstmuziek. Inmiddels zijn we tweeënhalf jaar verder, en wordt de band geroemd door muzieksite FACT, hebben ze samengewerkt met Holly Herndon en opgetreden op de laatste editie van het Berlijnse CTM Festival. Het zijn niet de minste namen, maar het heeft me niet geholpen hun muziek te begrijpen. Niet omdat die bizar is, of vormloos, of anderszins onconventioneel, maar omdat ik niet weet wat ze er mee willen. Stilistisch zijn er de nodige aanknopingspunten – waarover later meer – maar geen ervan is zo nadrukkelijk dat ik de muziek echt kan plaatsen. Mogelijk is dat ook de bedoeling. Mogelijk opereert de band in een andere zone dan de journalist die ze probeert te duiden. Misschien valt er niks te duiden, maakt Amnesia Scanner inderdaad muziek van de toekomst, en leef ik in het verleden.

Speculatie

De belangrijkste claim to fame van Amnesia Scanner is ‘Angels Rig Hook’, een vijftien minuten durende montage van zeven nummers, aan elkaar gelijmd met geluidseffecten. Het geheel dient deels als decor voor de gesproken voordracht van een tekst van de Finse kunstenaar Jaakko Pallasvuo. Die leest als een stream of consciousness-jam op een kort verhaal van William Gibson. Speculatie over de nabije toekomst, geworteld in concepten en memes van vandaag. Een fragment: ‘Street view, upper level: Gregorian monks in technical fabrics. Robes with mesh and intelligence. UV face tattoos glow in the dark. Yellow contacts, sharp fangs.’
Het futuristische effect wordt versterkt door de effecten: haperende computers, abstracte stadsgeluiden, een flard van een ASMR-video, beleefde gecomputeriseerde stemmen. Het gevoel dat ik erbij krijg is utopisch noch dystopisch, meer de penseelstreken van een mogelijke toekomst, waar iedereen zelf maar betekenis in moet leggen. ‘An abandoned oil rig stands in for the garden of Eden’ is een van de eerste zinnen. Een mooi beeld, maar op zichzelf gepresenteerd ontdaan van enige waarde. Een terugkerend element in de tekst zijn anagrammen. Zo is de titel een anagram van de zin ‘Google Krishna’, een mantra dat de monniken uit het tekst hierboven opdreunen. Het doet denken aan de aloude cut up-methode om verborgen betekenissen in een tekst bloot te leggen, alleen zijn de transformaties hier juist nog onbestemder dan het origineel.
Suggestie zonder context. Want informatie over Amnesia Scanner is schaars. Een Gonzo-collega kreeg via een beleefde tweet te horen dat de band geen interviews doet. Hun muziek is te vinden via de anonieme kanalen Soundcloud en YouTube. De enige ‘echte’ plaat die verscheen is een dubplate van ‘Angels Rig Hook’ – in een oplage van één. Een rondgang over het internet leert dat het een duo is – er zijn een paar livefoto’s –mogelijk afkomstig uit Berlijn, wat vandaag de dag weinig zegt over nationaliteit. De act is gerelateerd aan de vermaarde Janus Records-clubavonden, waar ook mensen als Lotic en M.E.S.H. naam maakten, en is zijdelings geassocieerd met het Amerikaanse UNO Records.
De website van de band lijkt vooral bedoeld om het mysterie verder vorm te geven: een constant veranderend lijnenspel dat wel wat wegheeft van een muterend virus in een petrischaaltje. De vervolgpagina bevat opzettelijk onleesbaar gemaakte berichten die zijn ontleend aan de newsfeed van de websites discuss.biohack.me, was-ist-biohacking.de en een Griekse proteïnedatabase. Mutatie en suggestie. Contaminated, Mandate Tonic, Dance Titan Om.

Drama

Over Jaakko Pallasvuo is meer te vinden: de Fin maakt videokunst, keramiek en grafisch werk, onder meer over online-cultuur en sociale hiërarchieën – maar nergens heeft hij zich uitgesproken over de tekst van ‘Angels Rig Hook’. Misschien heeft de band de tekst ook alleen maar over haar muziek heen geplakt om betekenis te suggereren, en is er verder eigenlijk weinig gaande. Waar hebben we het nou helemaal over, muzikaal? Een ander nummer op de Soundcloud-pagina van de band is ‘AS LIVE [][][][][]’. Drieëntwintig minuten muziek, veertien naadloos aan elkaar gemixte nummers. Na een openingssalvo van onthechte Autechre-beats komen via een John Carpenter-achtig thema in sequentie van stukken trap terecht: nerveuze hihats, glossy synths, veel galm en dramatische thema’s. De beats zijn traag, maar elke keer dat je een groove vindt om mee te deinen, schiet de muziek door naar een volgende passage. Het doet me denken aan de tijd dat we in de platenwinkel in hoog tempo nieuwe platen doorluisterden. Te opgefokt en te veel nieuwe platen om de tijd te nemen om alles helemaal uit te luisteren pikten we de krenten eruit: ‘Hier, luister! Goed stukje!’
Rave-synths, een dubstep echo, een Indiase fluit. Verderop valt de beat weg voor verhaspelde stemmen in de stijl van Holly Herndon. Daarna gaan zenuwachtige footwork-ritmes over in vertraagde drum & bass-breaks. Er volgen R&B-beats, vervormde reclameteksten, futuristische geluidseffecten, alles volgens een heel eigen interne logica. ‘Een tijdlijn van de recente trends in dans- en beatmuziek’, aldus Dummy Magazine.
De delen zijn te kort om op zichzelf te staan. Een aantal nummers is als losse track te vinden op YouTube, opgewerkt tot een paar minuten, wat soms langer is dan dat het achterliggende idee interessant blijft. Ingedikt en aan elkaar gelast wordt het een caleidoscopische flow die je de behoefte ontneemt ongeduldig te skippen of spoelen naar het volgende moment dat er wat nieuws gebeurt. Het past helemaal in een tijd waarin iPods uit hun voegen barsten met nummers waarvan nog nooit meer dan vijftien seconden is afgespeeld.
Kwantiteit over kwaliteit, vorm over inhoud. De muzikale referenties in ‘AS LIVE [][][][][]’ voelen als flarden van herinneringen aan clubavonden, die in je geheugen zijn verworden tot een grote, amorfe persoonlijke culturele geschiedenis. De mix als variatie op de ideeën van Roland Barthes dat een tekst niet een reeks woorden is die de bedoelingen van de ‘auteur-God’ uit dragen, maar een multidimensionale ruimte waarin een verscheidenheid van geschriften, geen van alle origineel, mengen en botsen. Een web van citaten, afkomstig van overal en nergens. Wat het betekent, is wat de luisteraar er zelf van maakt. Helaas heb ik een groot deel van de tijd wel de beleving dat er een herkenning of herinnering wakker wordt, maar dat het deel van mijn brein dat gaat over opwinding onaangedaan verder sluimert.
Maar dat is nu, en zoals Adam Harper schreef, zal muziek het begrip zelf moduleren. Wellicht surft iemand over vijftien jaar langs een vergeten Soundcloud-pagina, en ontdekt daar ‘Angels Rig Hook’ en ‘AS LIVE [][][][][]’, die blijken te werken als een tijdscapsule. Een scan langs vergeten stijlen, weggezakt door cultureel geheugenverlies. Wat het betekent? Misschien dat zich dat dan openbaart.

Niets betekent iets

Ik heb eerder met dit probleem geworsteld, toen ik voor GC#109 het album ‘Black Is Beautiful’ van Dean Blunt & Inga Copeland besprak. ‘Of het “ergens over gaat” weten we niet, maar een groeiende schare (jonge) muzikanten lijkt zich überhaupt niet voor die overweging te interesseren’, schreef ik toen, en haalde een uitspraak van Blunt aan: ‘Nothing means anything any more, so people should stop trying to make sense of things.’
Als de wereld bij elke hoek die we omslaan nog complexer en meer ambigue blijkt te zijn dan we al dachten, en ideologieën in de verdrukking zitten, kijken we meer dan ooit naar kunstenaars in de hoop dat zij er tabak van kunnen maken. Maar Blunt betoogde dat we daar bij hem naar konden fluiten – daarmee perfect de staat van de wereld reflecterend. In een tijd waarin information overload de norm is, is het de vraag of er überhaupt nog signaal tussen de ruis verwacht zou moeten worden. Het proberen om te gaan met al die informatie wordt een doel op zich, het onderwerp van het kunstwerk. De wereld als een enorm, fluïde netwerk. Geen betekenis, maar verzameling. Geen begrip, maar opties. Gooi alles bij elkaar, staar er lang genoeg naar, en misschien dat je een patroon ontwaart. Het gaat nergens over, maar is dat een probleem? Misschien is dat ook waar Amnesia Scanner over gaat: helemaal nergens, en daarmee over alles. Termen als post-techno of post-club passen hier, maar zeggen met name iets over de muziek, en niets over betekenis. Ik stel een nieuwe categorie voor: post-meaning. Muziek, niet zonder betekenis, maar van en over een wereld waar betekenis niets meer betekent.

Nog meer nieuws krijgen over muziek en kunst?

Schrijf je in op de Gonzo (circus)-nieuwsbrief!