Interview: Lukas De Clerck

Op 24 februari treedt Lukas De Clerck tijdens Sonic Acts op met Sarah Davachi en Victor Guaita Igual. Dat doet hij met zijn eigen versie van de aulos te bespelen, een blaasinstrument met twee pijpen uit de Oud-Griekse tijd, een instrument waarvoor vrijwel alle bladmuziek verdwenen is. Stel je voor dat je dit instrument opgraaft, hoe begin je daar dan op te spelen?,’ vraagt hij zich in onze nieuwste editie in gesprek af.
Lukas De CLerck - (c) Boris Snauwaert

Microtonale dronemuziek op een verdwenen instrument van voor het jaar nul, je hoort het niet elke dag. Na zijn passage in 2022, keert Lukas De Clerck daarom bijna logischerwijs terug naar Sonic Acts. Deze keer mét gezelschap en een eigen versie van de aulos, die de aloude dubbele blazer dieper het heden intrekt. Een nieuwe stap in een opvallend onderzoek.

De cultuur rond dit instrument was in feite verdwenen.

‘Ik was niet eens muzikant toen ik voor het eerst aulos speelde.’ Gezeten in een sofa in Brasserie Atlas, een vroegere brouwerij in Brussel die nu tal van kunstenaars huisvest, schetst Lukas De Clerck nog eens de beginjaren. Hoe hij radio studeerde aan het RITCS, in contact kwam met geluidskunst en daardoor aan de slag ging met installaties en performances. Voor het werk ‘Abruit’ verschool De Clerck zich in een soort cocon van waaruit hij via slangen allerlei instrumenten bediende. De zoekterm ‘blaasinstrumenten’ leidde uiteindelijk tot de ontdekking van de aulos, een blaasinstrument met twee pijpen uit de Oud-Griekse tijd. ‘Het is een instrument dat meer dan duizend jaar niet gespeeld is en nu herontdekt wordt, al doende. Ik was meteen gefascineerd. Je kan wel zeggen dat dit mijn leven totaal veranderd heeft.’

MYSTERIES

Niet veel later trok De Clerck vijf dagen naar Zuid-Frankrijk voor een bezoek aan Max Brumberg, die hij de aulos zag spelen op YouTube. ‘Brumberg stond zelf nog aan het begin van zijn onderzoek. Hij is een fluitenbouwer die zich ging toeleggen op de aulos. Hij deelde wat hij zelf al uitviste, maar maakte me vooral duidelijk dat hij zelf ook niet goed wist wat hij deed. Dat was erg bevrijdend voor mij. De cultuur rond dit instrument was in feite verdwenen. Ik kon werken in een vacuüm.’
Inderdaad, veel bladmuziek bestaat er niet voor de aulos (‘Op drie minuten speel je heel het repertoire, denk ik.’) en ook de vorm is raadselachtig. Twee pijpen? Met zoveel gaten? Hoe bespeel je dat met maar twee handen? De Clerk demonstreert: ‘Op mijn laatste plaat zette ik mijn vingers hier. Of was het hier? Mijn grip is doorheen de jaren al een aantal keer veranderd. Meer zelfs: ik heb mijn pijpen op een gegeven moment ook van plaats gewisseld. We weten heel weinig, dus ik probeer maar en ik leer. Eerst speelde ik ritmischer, maar toen ik circulair leerde ademen, verschoof ik meer richting dronemuziek.’ Onder de alias Bloedneus & De Snuitkever verkende hij de laatste jaren volop zijn mogelijkheden. ‘Hoe meer ik de techniek beheers, hoe meer ik de microtonaliteit verken.’
Ook het instrument zelf legt De Clerck onder de loep. Tot voor kort speelde hij, net als veel andere aulos-spelers, op een replica van de aulos die in het Louvre ligt. ‘Maar je daartoe beperken slaat eigenlijk nergens op. Zoveel auloi (het meervoud van aulos, jdb) die gevonden werden, hadden een andere vorm. Het bewijst dat alles draait om het riet.’ Daarom kapte De Clerck vorige zomer eigenhandig tal van rietstengels uit een beek in Sardinië. ‘Tja, dit soort riet wordt nu eenmaal niet industrieel gebruikt… En het plooit beter! Nu maak ik mijn eigen mondriet, mijn studiovloer is bezaaid met probeersels.’ Op Sonic Acts gaat De Clerck echter nog een stap verder.

AULOS 2.0

Omringd door makers in Brasserie Atlas, ging De Clerck de laatste jaren fantaseren over een uitgepuurde versie van de aulos. Metaalbewerker Julien Dumond van Noir Métal ging de uitdaging aan en bouwde samen met De Clerck een uitschuifbare variant: The Telescopic Aulos Of Atlas. ‘We gaan terug naar de essentie. De aulos wordt de rietstengel, een kanaal om de vibraties van het mondriet te vervoeren. En dat kanaal kan je korter of langer maken. Er zijn geen gaten meer, wat je dwingt tot muziek die trager evolueert en speelt met microscopische verschillen. Dit instrument bestond al in een vacuüm en dat vergroten we eigenlijk uit. Stel je voor dat je dit zou opgraven, hoe begin je daar dan op te spelen? Meer dan ooit staat er niets vast.’
De nieuwe aulos gaf al bij de eerste test een onvoorzien probleem: door de pijpen open te schuiven, trok De Clerck ook het riet uit zijn mond… Er werd geëxperimenteerd met statieven, maar zonder het gewenste resultaat. ‘Eens je beide rieten in een goede positie hebt, kan je ze niet meer bewegen. Maar wanneer ik speel, wil ik de rieten net subtiel dieper of minder diep in mijn mond steken. Kleine bewegingen bepalen ook mee de kleur van je klank. Ik werd al snel de student van mijn eigen creatie. Hoe moest ik dit oplossen?’
Op Sonic Acts zal het publiek De Clerck het hoofd in de nek zien gooien terwijl hij de pijpen hemelwaarts uitschuift. Een intense speelstijl die de Belg meer controle geeft en tegelijk een nieuwe uitdaging brengt. ‘Plots komt zwaartekracht ook in het spel, zie je? Ik hou wel van die natuurlijke elementen. De telescopische aulos werd ook bewust gemaakt uit een metaalsoort die roest. Zo leeft het instrument, is het toch nog onderhevig aan de tijd. Als ik het niet elke keer poets, roesten de pijpen zelfs vast. Zo heb ik er weer een nieuw ritueel bij, haha.’

ENG

Terwijl De Clerck liefdevol ploetert met fragiele rieten en een instrument dat hem plots weer onbekend is, wacht hem nog een andere uitdaging: op Sonic Acts speelt hij voor het eerst gecomponeerde muziek. ‘Ik wilde het instrument introduceren in de hedendaagse klassieke wereld. Qua daad kan dat wel tellen, vind ik.’ Een daad die hem echter ver uit zijn comfortzone brengt. Daarom haalde hij er ook Victor Guaita Igual bij, de altvioolspeler met wie hij in het verleden al werkte en die hem met zijn métier ook een geruststellende factor biedt. Op voorspraak van Sonic Acts en De Bijloke zorgt de Canadese Sarah Davachi dan weer voor een minimale, open compositie. ‘Sarah is bezig met dezelfde dingen als wij: muziek met textuur die in en uit balans gaat, met harmonische boventonen. Dat zij het instrument niet kent, zorgt voor een unieke dynamiek. We hebben haar ontmoet in Gent en toen vroeg ze om het een en ander te spelen om zo te zien wat voor mij haalbaar is, technisch en fysiek. Victor en ik oefenen nu de eerste helft in en sturen regelmatig opnames door zodat Sarah weet hoe het klinkt. Ze heeft ons echt nodig om dit stuk te schrijven en dat maakt het een erg horizontaal proces. Voor mij is het een hele uitdaging, maar ik ben er al meer gerust in. Alleszins meer dan op de laatste repetitie!’

Nog meer nieuws krijgen over muziek en kunst?

Schrijf je in op de Gonzo (circus)-nieuwsbrief!