INTERVIEW Recent Arts

De Duitse technopurist Tobias Freund worstelde zich voor Recent Art los van zijn drumcomputer. In plaats daarvan geeft hij experimentele audiovisuele performances met zijn partner en veejay Valentina Berthelon.

Duits technopurist Tobias Freund worstelde zich voor Recent Arts – binnenkort op het Fiber Festival – los van zijn drumcomputer. In plaats daarvan geeft hij experimentele audiovisuele performances met zijn partner en veejay Valentina Berthelon. Hoewel: “Het is oké om wat nummers zonder beats te doen, maar daarna heb ik toch echt mijn drums nodig.”

Als twee veteranen in respectievelijk hun eigen vakgebied samenkomen voor een performance, kan dat haast niet anders dan spannende resultaten opleveren. Recent Arts is een uitstekend voorbeeld van wat er gebeurt als twee van zulke talenten met elkaar optreden.
Tobias Freund is al meer dan drie decennia dé man in Berlijn op het gebied van elektronische muziek. Hij leerde de fijne kneepjes van het vak al als geluidstechnicus in een opnamestudio waar hij aan opnames van onder anderen Meatloaf werkte. Buiten de studio begon hij te experimenteren met goedkope synthesizers gekoppeld aan sequencers. Zo ontwikkelde hij een fascinatie voor de technoscene die begin jaren 1980 opkwam in Duitsland. Onder zijn artiestennaam Tobias. staat hij nu nog steeds garant voor de meest geraffineerde techno die de Duitse hoofdstad naar dansvloeren over de hele wereld verscheept.

Restricties

In 1998 ontmoette hij Valentina Berthelon op een feest in Chili waar zij de visuals verzorgde: een diaprojectie van foto’s van haar schilderijen. Berthelon, van oorsprong beeldend kunstenaar, begon daarna te experimenteren met het format van bewegend beeld in de club. Ze verhuisde naar Mexico met haar toenmalige partner, een Zuid-Amerikaanse house- en technodeejay, waarmee ze samen meerdere feesten organiseerde.
“Het was het einde van het ravetijdperk. Er waren nog zoveel restricties op het gebied van veejaying”, reflecteert Berthelon tijdens een ontspannen Skype-gesprek op een vroege ochtend. “Nu is er zoveel meer mogelijk qua software, maar ik blijf een old school veejay: ik film en ik animeer. Ik animeer alleen niet meer voorafgaand aan een show. Via veejaysoftware VDMX kan ik alles dat ik op mijn computer heb staan live animeren. Drie maanden werken aan een animatie die maar op een manier kan bewegen? Daar heb ik geen tijd meer voor.”
Dat komt omdat Berthelon en Freund, die na meerdere ontmoetingen over de hele wereld partners van elkaar werden, een intense nieuwe samenwerking zijn begonnen die veel van elkaar vergt. Freund legt uit: “Het idee is dat we live improviseren. We oefenen zodoende invloed op elkaar uit. De muziek inspireert de beelden en andersom.” Zo’n gedeelde audiovisuele performance vergt vooral voorbereiding. “We zijn een stel, maar werken apart aan de performance”, vult Berthelon aan. “We hebben onze eigen studio’s, waar we onze eigen ideeën ontwikkelen en die vervolgens met elkaar delen. Het is een constante uitwisseling. Ik ben intensief bezig op het gebied van wetenschap, dus ik blader door artikelen en speur door boeken op zoek naar illustraties. Die dingen deel ik met Tobias en zijn muziek reageert daar weer op.”

Filosofen

Wetenschappelijk onderzoek speelt een essentiële rol bij Recent Arts, zowel op visueel als muzikaal gebied. Sowieso lijkt de technoscene zich in toenemende mate inhoudelijk te verdiepen in de wetenschap en diens bijbehorende vraagstukken over ons eindeloze universum. Zo presenteerde Gerald Donald, grondlegger van Drexciya en Dopplereffekt, op het TodaysArt-festival van 2016 zijn liveshow ‘Entropy’. Daarin nam een toonaangevende astronoom haar publiek, begeleid door Donalds synthesizermuziek, mee naar het ontstaan van ons universum. En op de meest recente editie van Unsound in Krakow ging ‘Dark Hearts of Space’ van Dasha Rush en Stanislav Glazov in première, een audiovisuele performance waarin het duo door middel van een lichtinstallatie en dreunende, minimale techno een interpretatie van de werking van zwarte gaten maakte.
Zijn de elektronische muzikanten van vandaag in zekere zin de filosofen, schilders en kunstenaars van vroeger? “Ik denk dat elektronische muziek per definitie is verbonden met technologie, waar wetenschap een verlengde van is”, filosofeert Berthelon als we het over de relatie tussen wetenschap en elektronische muziek hebben. Ze gaat door: “Elektronische muziek is de meest technologisch onderbouwde manier van muziek ontwikkelen.” Freund valt Berthelon bij: “Elektronische muziek is altijd al de muziek van de toekomst geweest. Zo was het al in haar prille fase, en nog steeds heeft de muziek haar visionaire kwaliteiten. Dat is de onmiskenbare verbinding: een toekomstbeeld van visionaire muziek verbonden aan de wetenschap. Die verbinding is er altijd al geweest.”

Computerprogramma

Het is ook dankzij wetenschappelijke innovaties dat Berthelon en Freund hun unieke performance kunnen doen. Berthelon geeft prijs: “Het is technologie die ons toelaat om met elkaar te synchroniseren.” Dat heeft te maken met het computerprogramma dat Freund gebruikt om zijn livemuziek te koppelen aan de projecties van Berthelon. “Mijn partner Max Loderbauer van ons muzieklabel Non-Standard Institute heeft een programma geschreven dat een loop-functie heeft. Ik kan er elk geluid instoppen en vervolgens via de software radicaal transformeren. De signalen die ik in het programma stop worden daarna naar Valentina’s computer gestuurd. Haar beelden reageren op mijn output.”
Deze digitale looper is een radicale stap in een nieuwe richting voor Freund, een technomuzikant die bekendstaat om zijn affiniteit met analoge synthesizers en sequencers. Ook dat is toonaangevend voor de verschuivende relatie tussen muziek en technologie binnen de elektronische, experimentele muziekscene. Zo is een ambientpionier als Brian Eno idolaat van de algoritmische functies van computers om oneindige muziek mee te genereren. Zijn nieuwste album ‘Reflections’ is onder andere uitgegeven als een iPhone-app die nooit stopt met het produceren van altijd unieke (maar wel bewust monotone) ambient.

808

Met zijn software zou Freund iets soortgelijks als Eno kunnen doen, maar daar heeft de Duitse muzikant geen interesse in. “Wat Eno doet is interessant, maar ik houd er zelf niet van als muziek te willekeurig of zelf-gegenereerd aanvoelt. Ik wil graag invloed kunnen uitoefenen op mijn muziek. Ik heb een controller waarmee ik mijn software op het podium kan aansturen. Zo blijf ik altijd de baas over wat ik maak. Computer of geen computer, ik wil zelf impact kunnen maken op een publiek.”
Dat vertaalt zich naar de context waarin Recent Arts haar muziek presenteert. “In tegenstelling tot onze andere performances is dit geen optreden voor in de club”, aldus Berthelon. “Dit is een project dat werkt in theaters, waar je moet zitten. Er komt veel informatie op je af, en veel verschillende texturen”, vult Freund aan.
Op dansers rekenen Freund en Berthelon dan ook niet tijdens hun nieuwe shows. Drums zijn sowieso niet te horen op het album dat zij hebben uitgebracht met opnames van hun performances. Toch glipt er hier en daar een kickdrum in de sets van Freund, want dit is de man die ooit zei dat hij in een club al tevreden was met slechts een originele 808-drumcomputer. “Weet je wat het is met de drumcomputer? “Op sommige speakers wil ik gewoon horen hoe die klinkt. Toen we op Berlin Atonal speelden, waren de speakers zó goed dat ik het wel moest uitproberen. Dat kan gelukkig in onze live-improvisaties. Het klinkt gewoon zo goed.” Berthelon kan het beamen: “Dit is verre van een technoshow, maar soms zeg ik tegen Tobias: ‘Geef me een beat! Ik wil drums.’ Het is oké om een of twee of drie nummers zonder beats te doen, maar daarna heb ik toch echt mijn portie drums nodig.”

Tekst

Hugo Emmerzael

Discografie

Recent Arts – Recent Arts (NSP, 2017)

Live

Recent Arts speelt op 12-05-2017 in De Brakke Grond (Amsterdam) tijdens het Fiber Festival (fiber-festival.nl)

Nog meer nieuws krijgen over muziek en kunst?

Schrijf je in op de Gonzo (circus)-nieuwsbrief!