Bindwerk: Boek- en filmselectie

Even de vier muren van je kamer vergeten? Ook Bindwerk hoopt daarin een steentje bij te dragen. Verruil ze voor de vier lijnen van een stripkader, verdwijn in een nog veel apocalyptischer plattelandsstadje, en laat je net als Cynthia in de videoserie ‘Whispering Pines’ bekeren tot milieuactivist.
Bindwerk Gonzo (circus) #165

Vergeten

Proefkonijn

Op het moment dat we deze recensie schrijven, plaatst de onderschatte Nederlandse stripmaker Michiel van de Pol elke dag iets op zijn Facebook-pagina. Deze dagelijkse strip toont waarom we zo van Van de Pols werk houden: het is niet iedereen gegeven om in crisistijden een absurd gevoel voor humor te bewaren.

Dat de Nederlandse striptekenaar volstrekt origineel werk maakt, blijkt uit zijn eerder dit jaar verschenen album ‘De gevoelige mannenclub’. In deze strip beslist Vera, de vrouw van Harry, op een dag al haar kledij uit te trekken en op avontuur te gaan. Ze komt al snel onder de vleugels van Dokter Cagliari, die van haar een proefkonijn maakt in zijn onderzoek naar ‘Sexy Bitches’. Harry schakelt intussen de hulp in van de ‘gevoelige mannenclub’, een troep mannen die niet te beroerd is om hun gevoelens te tonen en elkaar in bloot bovenlijf te knuffelen.

Vanaf dat moment ontaardt de strip in de meest gekke gedachtekronkels en wordt het een haast psychedelische trip. Wie durft mee te gaan in het verhaal, staat in voor een hilarisch avontuur dat op elke pagina opnieuw verrast. Ergens vermoeden we dat Van de Pol ook wel iets wil zeggen over de rol van mannen en vrouwen in onze maatschappij, maar die boodschap raakt wat ondergesneeuwd. Dat is niet erg: soms mag iets ook gewoon vermakelijk zijn. Wat ons betreft is dit een aanrader. (tow)

Michiel van de Pol, De gevoelige mannenclub (Amsterdam: Scratch, 2020)

Vastgeroest

De geschiedenis is verleden tijd, de eindtijd aangebroken en de grond waarop de mensen staan zakt letterlijk onder hun voeten vandaan. Je zou het misschien niet zeggen, maar de debuutroman van de Australische Shaun Prescott vertrekt vanuit een empirische waarneming: de leeglopende stadjes in de binnenlanden van New South Wales en hun verdwijnende culturen.

Prescott brengt een naamloze schrijver ten tonele, die een op niets uitlopend onderzoek doet naar een van die verdwijnende stadjes. Hij is op zoek naar de geschiedenis en ziel van het stadje, dingen waarvan je gaandeweg gaat inzien dat die er misschien wel nooit zijn geweest. De schrijver vindt aansluiting bij enkele dwarse bewoners die deel gaan uitmaken van de vastgeroeste gewoontes die ook hij bij aankomst in het stadje razendsnel ontwikkelt. Het zijn allemaal tragische figuren met een interessant levensverhaal die hun beroep stug blijven uitoefenen – ook al zijn er geen klanten, luisteraars of bezoekers.

Buschauffeur Tom rijdt in een lege bus en denkt aan zijn verleden als muzikant, café-eigenaar Jenny staat in een bar die slechts één keer per jaar tijdens het gewelddadige stadsfeest door de bewoners wordt bezocht, en Ciara heeft een plaatselijke radioshow zonder luisteraars. In zijn onderkoelde stijl weet Prescott aan de hand van deze figuren het stadje steeds kleurlozer te maken. Hierin ligt misschien de verborgen maatschappijkritiek van het boek: de personages lijken verdoofd door een lege cultuur, en vertonen de agressieve, angstige en xenofobische trekken die kenmerkend zijn voor het hedendaagse leven.

Prescott heeft deze op niets uitlopende leegte met zijn schrijfstijl kunnen vangen, en zelfs wanneer het boek het absurdisme in wordt getrokken wordt die stijl overtuigend volgehouden. Ondanks de apocalyptische sfeer van het boek, en het feit dat er net als op het stadje ook op ‘Het verdwijnen’ zelf weinig vat valt te krijgen, staat het boek vol grappige vondsten en maakt de afstandelijkheid van de verteller het werk ook vlot en luchtig.

De spaarzame momenten waarin de menselijkheid van de personages naar voren komt, worden meestal veroorzaakt door kunst: Ciara’s fascinatie voor een afbeelding van een leeg landschap zet haar creativiteit in gang, en Tom organiseerde ooit een concert waarin een band enkele dagen en nachten eindeloos herhalende minimale thema’s speelde en hun luisteraars onophoudelijk deed huilen. Zo’n tranendal zal een lezing van ‘Het verdwijnen’ niet veroorzaken, maar ook dit boek is een mooie oefening in het verdwijnen in een kunstwerk. (lvv)

Shaun Prescott, Het verdwijnen (Amsterdam: Koppernik, 2020)

Kunstwereld

Met ‘De nieuwe avonturen van de kunst’ bewijst Willem maar weer eens waarom de termen ‘anarchistisch’, ‘scabreus’ en ‘humoristisch’ zo vaak worden gebruikt in relatie tot zijn werk. De al jaren in Frankrijk wonende Nederlandse stripmaker, die in 2013 nog de grote prijs van Angoulême kreeg voor zijn oeuvre, neemt in zo’n 100 korte portretten zowat de hele moderne kunstwereld op de hak.

Dit start bij Vincent Van Gogh en Egon Schiele, maar ook voor de buitenwereld wellicht minder klinkende namen als Francis Picabia of Jean Dubuffet komen aan bod. Gemene deler in al deze korte stripjes is dat de 79-jarige striptekenaar het duidelijk niet hoog op heeft met kunstenaars. Het merendeel van de geportretteerden wordt voorgesteld als narcistische opportunist die zich liever met drank en seks bezighoudt dan met kunst.

Zo komen we te weten dat Edvard Munch zijn ‘De Schreeuw’ gebaseerd heeft op het verzakte lichaam van een naakte vrouw. Over Hergé, de enige striptekenaar in het boek, wordt dan weer verteld dat het kuifje van zijn gelijknamige held eigenlijk een nazigroet symboliseert. Subtiel is het allemaal niet, en een aantal van de humoristische portretten zijn flauw, maar dit boek is dan ook niet bedoeld om in één ruk uit te lezen. Af en toe een paar stripjes bekijken en dan weer de kast in. Op die manier is dit werk best te genieten.

Bovendien mag Willem die hele kunstwereld dan onzin vinden, hij heeft misschien zonder het zelf te beseffen ook een handige startgids gemaakt voor wie de moderne kunst wil ontdekken. Met Google en de index achteraan kan iedereen zelf nagaan hoe ruk al die kunstenaars in het echt wel niet zijn. (tow)

Willem, De nieuwe avonturen van de kunst (Amsterdam: Concerto Books, 2020)

Speedtapijt

De auteur van het in eigen beheer uitgebrachte ‘Hersenschade’ blijft eigenlijk liever anoniem. Free dus, en als we een beetje lezen in het boek, begrijpen we best dat dit een schrijfsel is dat beter niet op een curriculum wordt gezet om een werkgever te kunnen overtuigen. Dat komt deels ook door de vele kromme zinnen. In ‘Hersenschade’ vertelt Free over zijn leven in de periode 2003-2010, een tijd waarin hij zich te buiten ging aan druggebruik, voornamelijk in de Goascene.

Hij beschrijft, polytoxicomaan zijnde in die periode, wat de drugs met hem doen en hoe die de kijk op anderen kleurt. In duistere cafés waar speed en allerlei psychedelische middelen worden doorgespoeld met verschaald bier beschrijft hij de excessen van mede-feestvierders. De meeste verhalen zijn in een roes geschreven, waardoor hij nadien nog leestekens moest aanbrengen om de leesbaarheid voor de niet-raver te bevorderen. We kunnen ons voorstellen dat daar veel werk in is gekropen, al mocht het nog wat meer zijn.

Gelukkig verbetert de stijl aanzienlijk na een twintigtal pagina’s, waardoor het boekje vanaf dat moment wel aangenaam is om te lezen. Free stelt alles in het werk om zijn ervaringen in het ‘scheve’ milieu neer te schrijven en die ook voor een niet-deelnemer interessant, boeiend en onderhoudend te maken. Een aantal gebruikte uitdrukkingen lijken echter heel vergezocht. Maar dat kunnen we, net als de rest van de mankementen, onder een speedtapijt van vergetelheid vegen. Dat kadert namelijk prima in de beschreven sfeer. (pb)

Free, Hersenschade – De memoires van Dr. Gonzo (Gent: Eigen beheer, Print On Demand, 2020)

Milieuactivisme?

Ene Cynthia denkt dat ze direct toegezongen wordt door de milieuactivist in een reclame. Ze besluit om zichzelf ook voor het klimaat in te zetten, misschien nog het meest om eindelijk de zin van haar leven te vinden. Ze is het alter ego van de Amerikaanse kunstenaar Shana Moulton (1976). Samen met componist/muzikant Nick Hallett (1974) maakte ze in 2010 de opera ‘Whispering Pines 10’ over Cynthia’s zoektocht naar zingeving en aansluiting bij de natuur, die ze later om zijn gaan vormen naar een episodisch internetproject.

De laatste korte video is in april online verschenen, op een website die oogt als een soort totaalinstallatie: zeven videovensters, de achtergrond van een grote boom en allerlei snuisterijen die in het luchtledige zweven die tevens fungeren als links naar sites over onder meer psychoanalyse en een waspoedermiddel. Ook de video’s zitten vol verwijzingen en metaforen: van new-agekitsch tot de vogels van M.C. Escher, die aanvankelijk nog als poster op de achtergrond te zien zijn, maar later getekend tot leven komen. Hun aanwezigheid is treffend, gezien Moulton en Hallett met allerlei werkelijkheidsniveaus goochelen.

Veel van de thema’s – milieuactivisme, natuurbeleving, massamedia, consumentisme en spiritualiteit – zijn momenteel (alweer) populair in de kunstwereld, en worden door mindere kunstenaars vaak veel te serieus en eendimensionaal behandeld. Moulton en Hallett zijn gelukkig moeilijk vast te pinnen op een bepaalde boodschap. De humor van deze video’s is verfrissend ironisch, tegen het sarcastische aan: de weelderige natuur waar Cynthia naar verlangt ziet er bijvoorbeeld uit als een achtergrond die bij levering al op je laptop of telefoon was ingesteld.

De video’s zijn echter nooit geheel spottend, kritisch of juist zweverig; Cynthia’s belevenissen ogen evenzeer als oprechte spirituele ervaringen als verontrustende hallucinaties. Dat komt door de psychedelische uitstraling die ontstaat door de goedkope speciale effecten die in Moultons handen tot verbazingwekkende resultaten leiden: badwater dat weergegeven wordt als een simpele animatie, of een bewerkingstool die delen van Cynthia’s lichaam bolvormig maakt en daarbij ook een stukje achtergrond meenemen.

Er gebeurt soms zoveel dat je het nauwelijks bij kan houden: hier een visuele vondst, daar een zangeres wiens woorden je tegelijkertijd wil verstaan – en waar moet je je nu op richten? Het verhaal wordt bovendien vrij indirect verteld, aan de hand van korte scènes die vaak metaforisch en dan weer anekdotisch ogen.

Dit project vraagt om aandacht; om nog eens kijken, nog scherper dan eerst, om vervolgens opnieuw te denken over wat je hebt gezien. Maar dat is absoluut geen straf. ‘Whispering Pines 10’ zorgt voor hetzelfde volgegeten gevoel dat een geslaagde expositie je kan geven: misschien net iets te veel, maar wel erg goed. (mab)

Shana Moulton & Nick Hallett, Whispering Pines 10 (whisperingpines10.com)

Nog meer nieuws krijgen over muziek en kunst?

Schrijf je in op de Gonzo (circus)-nieuwsbrief!