skyscraper
banner_moremusic_cactus
Events

MaerzMusik 2015 voor geopend verklaard


Concerten waarbij de muziek uit alle hoeken van de zaal komt en de stukken zonder pauze in elkaar overlopen zijn al vaker gedaan. De Night of the Unexpected deed het tien jaar lang in Paradiso en in Tivoli, met een combinatie van klassiek modern, electronica, progrock en alles wat daar tussen zit. Het lijkt een specialiteit van Vlaamse ensembles te zijn, want naast ICTUS hebben ook Champ d’Action en BL!NDMAN geëxperimenteerd met continue en versnipperde concertformats. De mogelijke voordelen van zo’n aanpak zijn evident: het publiek wordt uit z’n stoel geschopt en gedwongen op een actieve manier te luisteren, de stukken voegen iets aan elkaar toe, en door de verplaatsingen, overgangen en overlappingen ontstaat een spanningsboog door de avond heen. ‘Gangbaar’ zal zo’n opzet niet gauw worden; het gaat nog steeds om een paar concerten per jaar, en dat is ook goed zo, want het moet wel bijzonder blijven. Maar ondertussen zou je wel kunnen spreken van een subgenre in de nieuwe muziekpraktijk: het concert als minifestival.

Ensemble MosaikVrijdagavond opende in Berlijn het festival MaerzMusik met zo’n continu en versnipperd concert, onder de titel Liquid Room. Met een duur van vier uur en twee ensembles –ICTUS en ensemble Mosaik – om die tijd te vullen was het ook binnen het genre een tour de force. Terwijl een electro-akoestische trekdrum aan de ene kant van de zaal stond te ijveren met een elektrisch versterkte triangel aan de andere kant, werd op het derde podium alweer een nieuwe act opgebouwd. Ook voor het publiek was het een inspannende ervaring: het applaus dat uitbarstte toen de muzikale klok om twaalf uur ‘nul’ sloeg, klonk tegelijk ook als een applaus voor de eigen noeste luisterarbeid en als een zucht van verlichting. Gelukkig kon je in en uit lopen en voorzag de organisatie in kartonnen krukjes.

Het was de moeite waard, en meer dan dat. Het knappe van Liquid Room is dat de continue spanning nu juist werd opgeroepen met de ogenschijnlijk simpelste middelen. Black Horizon van Marco Ciciliani bijvoorbeeld, is een stuk voor vier performers op twee liggende elektrische gitaren, aan weerszijden van de zaal opgesteld. Alles wat je met een liggende gitaar kunt doen werd ook gedaan – percussie, distortion, aanstrijken – maar met de grootste concentratie en zachtaardigheid. Het was alsof er een reusachtig snaarinstrument door de zaal heen gespannen was. Prototype 1 van Rama Gottfried is een soort micro-percussie met schraperige geluidjes van glas, muntjes, metalen staafjes en ander moeilijk te onderscheiden klankspeelgoed, versterkt via een cello als resonator. En James Tenney’s Having Never Written a Note for Percussion doet niet meer dan een gong van een meter breed in hetzelfde tempo aanroffelen, eerst een paar minuten steeds harder en dan gaandeweg zachter, zodat een heel scala aan echo’s en phase patterns ontstaat. Het beeld alleen al van de percussionist zittend voor die grote bronzen cirkel was memorabel.

Ictus EnsembleEr waren, in de continue opeenvolging van stukken, toch rustmomenten. De sterkste choreografische ingreep was wel dat na anderhalf uur een grote metalen afscheidingswand werd opgetakeld, aan de kant van de zaal die tot dan toe niet gebruikt was: letterlijk een vierde wand die werd opgeheven. Erachter stond een videoscherm waarop sequenza van Manon de Boer en George van Dam geprojecteerd werd, een opname in extreme close-up van Berio’s Sequenza VIII voor solo viool. Het is misschien wat vreemd om Modified Projector Performance van Bruce McClure als rustmoment aan te merken – een abstracte, stroboscopische film met synchroon daaraan luide, indringende dreunen die ook buiten de zaal goed te horen waren – maar het gaf in elk geval musici en toeschouwers de gelegenheid om even de benen te strekken. En het contrast had niet groter kunnen zijn met het lang uitgesponnen, verstilde Streichquartett II van Wandelweiser-componist Jürg Frey dat daar op volgde. (Wandelweiser is een componistencollectief dat zich toelegt op stilte en het verstrijken van tijd.)

MaerzMusik noemt zichzelf dit jaar een Festival für Zeitfragen, en gaat gepaard met een conferentie over The Politics of Time. Het ICTUS ensemble nam dat thema letterlijk door in verscheidene intermezzo’s de tijd muzikaal op te lezen. “At the third beat, it will be 9:50:30.” Het is een manier om ijkpunten in de doorlopende klankstroom aan te brengen zonder de muziek te onderbreken, maar ook – om het in het Bergsoniaanse jargon van de programmakrant te zeggen – om kloktijd om te zetten in beleefde tijd. En het maakt van het einde van het concert een kleine nieuwjaarsviering, die nog samenvalt met het begin van de astronomische lente ook.

Gezien: Ictus Ensemble | Ensemble Mosaik, Liquid Room, Haus der Berliner Festspiele, 20 maart

Comments

comments


Reacties


Laat een reactie achter