Blog Magazine

Land-over-lopers (1)


‘Hoe collectieven zich hard maken voor een queer, feministisch en anti-racistisch nachtleven.’ ‘Feminist Killjoy’ Emma van Meyeren introduceert het thema van ons netwerkevent in juni in Het Bos (Antwerpen) in het kader van het Strangelove Festival. Ze maakte een – onvolledig – overzicht van actieve collectieven in België en Nederland.

In 2014 publiceerde muziekwetenschapper Luis-Manuel García ‘An Alternate History Of Sexuality In Club Culture’ op elektronisch muziekplatform Resident Advisor. Dat het nachtleven een geschiedenis heeft die ergens in gayclubs in New York begon, is geen geheim. Maar wat die geschiedenis precies te maken heeft met de elektronische muziek zoals die nu te horen is op festivals of in clubs, is niet altijd duidelijk.
Op het eerste gezicht heeft het ook niet zo veel meer met elkaar te maken. Clubs, festivals en elektronische dansmuziek (EDM) zijn een miljardenindustrie geworden die niet meer queer is. Nederlandse bedrijven zoals ID&T en dj’s zoals Tiësto en Armin van Buuren laten zien dat het vooral witte, heteroseksuele mannen zijn die nu de vruchten plukken van deze muziek. Ook in undergroundscenes, op illegale raves en in clubs in de voorhoede van de ontwikkelingen in het nachtleven, zijn het voornamelijk witte mensen en heteromannen die de dienst uitmaken.

Vrijheid
In die zin verschilt deze industrie niet erg van andere creatieve industrieën. Ook in andere muziekgenres of kunstwerelden zoals de filmindustrie of de literatuur is er weinig sprake van diversiteit op het gebied van gender, ras en seksualiteit. De clubwereld verschilt met andere industrieën in het gevoel van vrijheid, acceptatie en gelijkheid als kernwaarden van de scène. Dj’s en dansers spreken over clubs als plekken waar ze zich gelijk en vrij kunnen voelen. Vaak in tegenstelling tot het alledaagse leven.
Maar in hoeverre komen deze gevoelens overeen met de ervaringen van clubbezoekers uit de marge? Is dit idee van vrijheid niet een verondersteld gegeven van de clubwereld geworden? Leven ze dit nog wel na? Of is het idee van de ‘tolerante’ feestwereld misschien in zoverre afgevlakt dat het een unique selling point is geworden voor clubs en festivals? Een wereld die een steeds groter mainstream publiek heeft kunnen aantrekken, maar wellicht niet voortdurend de behoeften van queer personen, vrouwen en mensen van kleur heeft beschermd?

On-zichtbaarheid
Wereldwijd spreken clubbers en dj’s uit de marge zich uit tegen deze veranderingen in het nachtleven. Initiatieven zoals het door vrouwen gerunde agentschap Discwoman en zwarte queercollectieven zoals Papi Juice laten in New York zien dat de reden dat het nachtleven ooit op gang kwam zich opnieuw opdringt: in het dagelijks leven bestaat te veel intolerantie. In het nachtleven kan er een alternatief gecreëerd worden en in collectieven maken zij die daar behoefte aan hebben, opnieuw ruimte voor zichzelf.
Ook in België en Nederland zien we nieuwe initiatieven die reageren op de staat van de clubwereld. Collectieven van vrouwen, mensen van kleur en queers, die elektronische muziek gebruiken als middel en doel om een veilige plek te creëren waar mensen vrij kunnen zijn van het seksisme, racisme, homo- en transfobie die in het dagelijks leven zo vaak voorkomen.
Om te ontdekken wat er broeit in het nachtleven is het onmogelijk om een lineair narratief te volgen. De manieren waarop collectieven zich verzetten is chaotisch: feesten komen en gaan en een bepaalde mate van onvindbaarheid vormt misschien juist de charme van hun ‘offensief’. Desalniettemin is het interessant om de focus te leggen op de collectieven die de vrijheid en gelijkheid van de muziekwereld niet als vanzelfsprekend beschouwen. Hier volgen een aantal groepen die ieder op unieke wijze strijden voor meer gelijkheid, zichtbaarheid en toegankelijkheid in het nacht- en feestleven voor queer personen, vrouwen en mensen van kleur. Dit overzicht is (gelukkig) niet volledig en beoogt dat ook niet te zijn, maar laat wel een stukje zien van de geografische spreiding van deze collectieven in de Lage Landen.

Transformatie
Of het nu gaat om workshops, Safer Space-richtlijnen of performances, de rode draad die door al deze initiatieven te weven valt richt zich op het creëren van bewustwording, ruimte en veiligheid door de personen die dit zélf nodig hebben. Niet langer wordt er gewacht op instituten zoals clubs of grote festivals om deze veranderingen voor personen in de marge teweeg te brengen. Te vaak was die verandering namelijk oppervlakkig en ontoereikend. Zoals FAQ! dit omschreef: het zijn vaak veranderingen aan de ‘buitenkant’. Maatregelen als een manier om er ‘goed’ of ‘divers’ uit te zien, zonder de veranderingen te willen ondergaan die nodig zijn om een echt fijnere plek te maken voor personen die worden uitgesloten. Professor Sara Ahmed legt dit als volgt uit in haar ‘Living A Feminist Life’: ‘Gelijkheid en diversiteit kan gebruikt worden om het te laten overkomen alsof er een transformatie in gang gezet is’.
Dit soort ‘diversiteit’ is dus performatief. En hoewel de queergemeenschap houdt van een performance, zien we performance liever als een vorm van vermaak. Als het aankomt op emancipatie zijn er grote veranderingen nodig, niet een act. Die veranderingen kunnen en zullen alleen door onszelf in werking worden gesteld. Zolang instituten binnen en buiten het nachtleven dat niet begrijpen is een transformatie nog ver te zoeken.

+++kaderstukjes+++

Wie: FOR ALL QUEENS! (FAQ!)
Waar: Antwerpen en Brussel
Onthoud: Ballroom. Glitz & Glam! Applause and recognition

FOR ALL QUEENS! is een collectief van mensen uit de ballroomscenes van Antwerpen en Brussel. Ballroomfeesten zijn voor en door zwarte queer- en transpersonen ontstaan in New York. Anno 2019 is het een wereldwijde gemeenschap die door middel van balls de schoonheid en het talent laat zien die door de witte heteroseksuele blik van de mode-industrie gemist wordt. Met FAQ! spreekt deze groep niet alleen de Ballroomgemeenschap aan, maar ook een bredere groep queers en personen van kleur die voor onderlinge steun voor personen uit de marge staan. De ballroomgemeenschap, die middels muziek, dans en balls in het nachtleven een plek vond om zichzelf te zijn, ziet haar cultuur regelmatig gestolen door grote artiesten die niet tot de gemeenschap behoren. Met als bekendste voorbeeld Madonna in de video van haar single ‘Vogue’. In een cultureel landschap waar cultural appropriation een terugkerend fenomeen is, creëert FAQ alternatieve modellen om cultuur te behouden en delen.
Een van de manieren waarop FAQ! strijdt tegen de hegemonie van het nachtleven is met het radicaal anti-institutionele concept ‘The Privileged Ones’. Terwijl veel kunstinstellingen inzetten op diversiteit, is de diversiteit die uit zulke projecten voortkomt te vaak alleen een diversiteit aan de buitenkant (bijvoorbeeld op posters) en verandert er niks in de structuur van instellingen, waar witte mannen de dienst uit blijven maken achter de schermen. Om deze reden vraagt dit collectief zich af: wat gebeurt er wanneer we een ruimte op zo’n manier openstellen dat kunstenaars zelf beslissen hoe en wanneer zij er gebruik van willen maken? The Privileged Ones is een experiment om te ontdekken hoe er op radicalere wijze afscheid genomen kan worden van gatekeepers in de kunst.

Wie: AfroFeminism In Progress
Waar: Luik
Onthoud: Si tu prônes la haine de l’autre, tu n’as pas ta place ici

AfroFeminism In Progress is een tentoonstellingsproject met als doel de noodzaak van de Afro-feministische beweging uit te leggen in westerse samenlevingen. Afrofeminisme wordt ontwikkeld en gedragen door mensen van Afrikaanse afkomst om een intersectionele* strijd te voeren tegen discriminatie gerelateerd aan ras, geslacht, geloof, klasse, spiritualiteit en gezondheid. AfroFeminism In Progress maakt ruimte voor workshops en evenementen voor en door zwarte mensen. Recentelijk stelden zij hun ruimte beschikbaar voor het feest Luik is Burning, waar een podium geboden werd aan muzikanten van Afrikaanse komaf.
Muziek leeft op podia en tijdens feesten, maar voor begrip over de oorzaken en herkomst van uitsluiting zijn ook andere soorten bijeenkomsten nodig. De workshops die AfroFeminism in Progress aanbiedt, richten zich op thema’s zoals natuurlijk haar, zelfbescherming, omgaan met woede over discriminatie en mentale gezondheid.

*Bij intersectionaliteit, of kruispuntdenken, gaat het vooral om de interactie tussen de verschillende aspecten die de identiteit van een persoon vormen.

Wie: Blédarte
Waar: Brussel
Onthoud: Decolonising mentalities

Blédarte, een collectief van vrouwen van kleur uit Brussel, organiseert feesten, leesgroepen en workshops. In de leesgroep worden dekoloniale en feministische teksten gelezen, zoals ‘Why I’m No Longer Talking To White People About Race’ van de Britse schrijver Reni Eddo-Lodge. Middels dj-workshops stellen zij de kunst van het dj’en voor aan personen die ondergerepresenteerd zijn in het nachtleven, zoals vrouwen en non-binaire personen. In de Blédarte Academy neemt een dj drie uur de tijd om de basisbeginselen van het dj’en over te brengen en een gesprek te voeren over haar professioneel traject. Geen ervaring vereist. Om de beurt zullen de gast-dj, de Blédarte-crew en de bezoekers de hele namiddag mixen.

Wie: Strangelove festival
Waar: Antwerpen
Onthoud: Welkom in de coulissen van het theater des levens, tussen make-up, dress up, pump it up, strike a pose en get on stage!

In 2011 ontstond Strangelove, een collectief van queer personen die feesten organiseren en een jaarlijks festival in Het Bos met een wilde mix van wat eigenaardig, buiten de norm en cult is rond gender en seksuele identiteit. Op het festival komen kunstenaars van diverse disciplines samen om de overkoepelende term ‘queer’ te vieren.
Natuurlijk verzorgt Strangelove een tegendraadse line-up voor hun feesten, maar het is net zo belangrijk dat het publiek zelf mee kan doen. Naar Strangelove kom je niet alleen om te kijken. Zo is er een open podium waar iedereen welkom is. Via workshops kunnen bezoekers ook bijdragen; vorig jaar ontstond er tijdens de zineworkshop de ‘Strangelove zine’.

Wie: House of Lux
Waar: Gent
Onthoud: Queerly beloved

Drag Queens Electra, Susan from Grindr, Krietjur, Mauve Lux & Scandi Louise begonnen vorig jaar het feest Queerly Beloved in In De Ruimte in Gent. Via optredens spelen zij met de begrippen ‘man’ en ‘vrouw’ en brengen zij het theater van de drag naar de dansvloer.
Drag-performances zijn niet enkel mooi om te zien, ze bevragen ook wat er geldt als ‘vrouwelijk’ en wat er gezien wordt als ‘mannelijk’. Zoals Electra aangeeft in onlinetijdschrift ‘Zizo’: ‘We creëren een personage dat noch man noch vrouw is en laten zien hoe je met die begrippen kunt gaan spelen. Eigenlijk breng ik via een personage muziek die ik graag hoor.’

Wie: Dance with Pride
Waar: Amsterdam en Berlijn
Onthoud: Reunify electronic music and queer culture

Dance with Pride kwam in 2016 tot stand door de gedeelde frustratie van Axmed Maxamed en Aura Lydon: het gebrek aan zichtbaarheid voor de rol van queer personen en queer cultuur in elektronische muziek. Zij besloten de handen ineen te slaan en T-shirts te maken met de opdruk ‘Dance with Pride’: een manier om het trots zijn op een zichtbaar queer leven te tonen. De opbrengsten van de T-shirts worden gedoneerd aan non-profitorganisaties die zich inzetten voor lhbtqia+-vluchtelingen, zoals Project Queer Welfare en Gladt e.V..
Dance with Pride host ook radioshows voor queer dj’s, en organiseert feesten en panelgesprekken met mensen wiens werk zich expliciet richt op de zichtbaarheid van queer personen in elektronische muziek, zoals de eerdergenoemde wetenschapper Luis-Manuel García.

Wie: X3
Waar: Amsterdam
Onthoud: Clubbing with confidence

X3 is een initiatief van de Amsterdamse dj’s LYZZA en Nocturnal Femme. Zij organiseren feesten en panelgesprekken die zich richten op de veiligheid van leden van de lhbtqia+-gemeenschap en vrouwen van kleur. In het Amsterdamse nachtleven was dit iets wat zij misten: veel feesten worden (over)beveiligd, maar voelen daardoor niet altijd veiliger aan.
De term Safer Space duidt aan dat een feest, club en/of festival de verschillende manieren waarop mensen een ruimte betreden erkent en de discriminatie en uitsluiting die zij hierbij kunnen ervaren probeert tegen te gaan. Het creëren van een Safer Space vraagt om een Safer Space-richtlijn, die bijvoorbeeld gedeeld kan worden op sociale media of door middel van informatie bij de ingang van een club. Tegelijkertijd erkent X3 dat een geschreven richtlijn onvoldoende kan zijn. Het is onmogelijk om de conflicterende behoeftes van verschillende bezoekers te waarborgen middels uitspraken zoals ‘wees niet seksistisch’.
Wat bijzonder is aan de Safer Space methode van X3 is de nadruk op conflictresolutie. De regels zijn niet gericht op het weren van bepaalde personen uit de club, maar op het samenwerken met elkaar om elkaars (conflicterende) behoeftes te respecteren. De twee dj’s zetten zichzelf ’s nachts op de dansvloer in om dit mogelijk te maken door gesprekken aan te gaan met personen die zich onveilig voelen.

Wie: Niet Normaal*
Waar: Utrecht
Onthoud: Come as you are, leave gay

Niet Normaal* is een collectief van vrouwen en queer personen die feesten geven in Utrecht. Met de nadruk op alles dat buiten de ‘norm’ van ‘normaal’ valt zet het collectief in op verschillende aspecten die de avond queer maken. Queer artiesten bestijgen de dj-booth en Niet Normaal*’s Carlijn versiert met glitter en kleur de huid van de bezoekers. Ook houdt het collectief, op een manier die overeenkomt met X3, een Safer Space-training: de ‘party praxis’. Hiermee wijzen zij onder andere op het belang van het vragen naar iemands voornaamwoord (hij/zij/neutraal), en het belang van wederzijdse instemming in het geval van aanraking: vragen is ‘hot’.
Niet Normaal* brengt hun party praxis van richtlijn naar praktijk door de aanwezigheid van twee experts aan de deur van de club. Deze verschaffen publiek dat naar binnen wil informatie over de waarden van het feest. Op deze manier wordt er expliciet gecommuniceerd welk gedrag wel en niet welkom is in de ruimte.

Wie: Gender Bending Queer Party
Waar: Rotterdam
Onthoud: Queer is here to stay!

Sinds 2014 wordt in WORM in Rotterdam door Non la Decadence en vrienden geregeld een Gender Bending Queer Party georganiseerd. Met de blik op veiligheid en acceptatie van femmes van elk gender richten de feesten zich op acceptatie op en buiten de dansvloer. In de omschrijving van het feest wordt de nadruk gelegd op wederzijdse toestemming en op schoonheidsidealen. Het geven van toestemming staat centraal en het doel is om te breken met de schoonheidsidealen die in de samenleving vaak worden opgehangen aan ideeën over mannelijkheid en vrouwelijkheid.
Weet je (nog) niet hoe jij je binnenkant precies naar buiten brengt? Bij de Gender Bending Queer Party wordt gender bevraagd door genderclowns. Glitter en outfits, dansen en loslaten: ze doen het je voor.

Wie: Homoost
Waar: Groningen
Onthoud: The extravagant, the open minded, the sexy

In 2017 startte HOMOOST in de Groningse club OOST om het gebrek aan plekken voor de lhbtqia+-gemeenschap in Groningen op te vullen. Dj’s Fafi Abdel Nour en Miss Jay werken als residenten aan de opbouw van een sterkere queergemeenschap buiten de Randstad. Dat doen ze door samen te werken met andere queervoorvechters in de stad Groningen. Zo organiseren zij in de aanloop naar hun feesten bijvoorbeeld een voguedansworkshop of werken ze samen met de queerkunstgalerie MooiMan.

 

Auteur Emma van Meyeren is schrijver en dj. Ze woont in Amsterdam waar ze zich focust op muziek en feminisme, en in het bijzonder de uitbanning van seksisme, homofobie en racisme in het nachtleven. Vorig jaar startte zij de actie ‘All men? Nein danke!’ tegen line-ups waar alleen mannen te vinden zijn, en stelde zij samen met vrouwen uit de muziekindustrie een open brief op om de seksistische DJ Konstantin uit Amsterdam te weren. Ze organiseert feesten en panels met het Dance with Pride-collectief en haar artikelen verschenen eerder bij ‘Glamcult’, Resident Advisor en Noisey.

Dit essay kadert in onze reeks netwerkevents. Zie voor meer informatie en aanmelden: landoverlopers.org


Dit artikel verscheen eerder in GC #150.

Koop deze editie in onze webshop!

Reacties