Blog

Born Free: popcultuur als tegenpolitiek


Commotie. De nieuwe clip van Romain Gavras doet het nodige stof opwaaien. Net als zijn vorige. Terecht? Jazeker. Alleen het zwaartepunt van de meeste kritiek ligt verkeerd. Het is niet de vraag of het expliciet tonen van geweld toelaatbaar is. Of Gavras te ver gaat in zijn boodschap. Nee, de essentie is wat we er, als mediaconsument, mee doen.

Beledigd voelt Tim Veatch zich door Born Free, de nieuwe videoclip van de Britse muzikante M.I.A. “Mannen in het zwart dragen de Amerikaanse vlag op hun arm. Ik vind het niet erg dat M.I.A. een statement maakt over de gevaren van een politiestaat, maar ik vind het wél erg als iemand dat automatisch koppelt aan Amerika”, verzucht hij in de commentaarsectie van webzine Stereogum. En zo zijn er veel Amerikanen die niet blij zijn met de videoclip van Born Free, een geweldig nummer dat gebaseerd is sample uit Ghost Rider van Suicide. Ook elders is er kritiek. Te gewelddadig. Niet geschikt voor kinderen. Kunst dient zich niet in te laten met politiek. Argumenten tegen te over, zo lijkt het. Romain Gavras heeft het, kortom, weer voor elkaar. Iedereen heeft een mening over zijn werk.

Still uit Born Free

still uit Born Free van M.I.A.

Dat was niet anders met de clip die hij maakte voor Stress van Justice. De video, waarin in een dikke zes minuten een groep van tien jongeren van Afrikaanse afkomst een spoor van geweld achterlaten in een voorstad van Parijs, werd in Frankrijk verboden. De regering bemoeide zich met de inhoud. In Stress wordt direct een link gelegd tussen zinloos geweld en afkomst, zo werd er geoordeeld. Slimme manier om niet over de echte boodschap van Stress te hoeven discussiëren. Gaat ook over racisme, maar dan juist vanuit de staat, de maatschappij. De film La Haine van regisseur Matthieu Kassovitz bracht de problematiek al eerder op intrigerende wijze onder de aandacht van een groter publiek. De jongeren die in de film worden gevolgd leven wel in Parijs, maar ‘bestaan’ eigenlijk niet. Elke dag weer worden ze geconfronteerd met de uitzichtloze situatie waarin ze verkeren. Elke dag opnieuw wordt ze door de politie op hardhandige wijze duidelijk gemaakt dat ze niet gewenst zijn. Kanaliseren ze door geweld. Of, zoals dat inmiddels in de media heet, zinloos geweld.

Romain Gavras heeft voor Stress opmerkelijk goed naar La Haine gekeken. Nergens toont hij de wandaden als enkel geweld. Zijn jeugdige hoofdrolspelers stralen een vreemde vorm van apathie uit. Het maakt ze niet uit wát ze doen, zolang ze maar niet hoeven te voelen. Het leven zelf hoeven te ervaren. Zo klaar als een klontje, zou je denken. Niet dus. Zelfs Anna Prickard toont in de toonaangevende Britse krant The Guardian aan niets van de clip te snappen. Ondertussen krijgt de verontwaardigde traditionele media steun van de gewone man en vrouw op internet. Naik reageert op Volkomen Kut Magazine: ‘Ik zeg nek schot met die aapen dat doe met beesen die niet te handhaven zijn gewoon afschieten en dan hun ma voor de deur leggen en nu niet komen van ze hebben een slechten jeugd gehad wand daar trappen we niet meer in’. Op de website van de NOS is het al niet veel beter. Nieuwsfreak1988 schrijf: ‘Ik ben 1.96 en train al 4 jaar elke dag maar zon kleine Berberse pisvlek van 3 tuven hoog lacht me keihard uit met zn stiletto op zak.’

still uit Born Free van M.I.A.

Los van het stuitend slechte taalgebruik valt op dat de gemiddelde reactie op het internet in essentie net zo kortzichtig is als de reactie vanuit de traditionele media. In plaats van het bespreekbaar maken van het probleem van sociale uitsluiting in de Franse banlieue, huilen ze mee met de verontwaardigde bestuurders en waarden- en normenbewakers. Dat is precies wat er nu weer gebeurt. Er wordt niet op zoek gegaan naar het verhaal achter Born Free. Waarom kiest Gavras bij het nummer van Mathangi Arulpragasam, M.I.A. dus, voor zulke gewelddadige beelden? Waarom zijn ze zo choquerend voor ons, westerse mediaconsumenten? De controversiële Britse filmmaker Peter Watkins zei ooit: ‘de professionals van de media vervullen een sleutelrol in het voortbestaan van de autoritaire systemen en in de escalatie van het fysieke, seksuele en morele geweld.’ Hoe ze dat doen? Door geweld en seks in een andere dan de normale context te laten zien. Geweld als iets exotisch. Iets van een andere wereld.

Daar doet Gavras niet aan mee. Hij transporteert in veel landen ‘normaal’ geweld naar onze westerse samenleving. Naar de Verenigde Staten, om precies te zijn. Het resultaat is heftig. Héél heftig. Zoals bij alle relevante popcultuur (en kunst) roept het werk vragen op. Die beantwoorden vraagt doorzettingsvermogen, honger naar achtergronden, feiten en kennis van zaken. Precies de zaken waar het de gemiddelde mediaconsument en journalist aan ontbreekt. Zijn Gravas en Arulpragasam daarom te ver gegaan? Hadden ze rekening moeten houden met de deplorabele situatie waarin het medialandschap anno 2010 verkeert? Natuurlijk niet. De clip van Born Free is een ware parel. Cinematografische pracht én inhoud komen er samen, stromen in elkaar over, versterken elkaar. En roepen dus relevante vragen op. Wil Arulpragasam, voorvechtster van de Tamil Tigers, ermee zeggen dat Amerikanen juist blij mogen zijn dat ze in een land wonen waar mensen niet vervolgd, opgepakt en afgeslacht worden omwille van hun etnische achtergrond? Wil ze ermee zeggen dat Amerikanen best kritisch mogen zijn op hun eigen ‘war on terror’? Wil ze ermee duidelijk maken dat er niet veel voor nodig is om in het hokje ‘terrorist’ te belanden? Rood haar kan voldoende zijn.

still uit Born Free van M.I.A.

still uit Born Free van M.I.A.

Uitstekend voer voor discussie dus. Voor een dialoog tussen partijen. En ja, ook bovenstaande vragen worden op internet gesteld. Maar veel te weinig. En zeker niet door de kwaliteitsmedia. Dat maakt Born Free tot tegenpolitiek: het tegenovergestelde van de huidige westerse politieke orde die niet ander doet dan de problemen van ons huidige dolgedraaide systeem opruimen, bagatelliseren en uiteindelijk in stand houden door de impliciete weigering een moreel standpunt in te nemen. Die laffe houding is al lang niet meer voorbehouden aan de politiek. Ook journalisten, kritische geesten en mediamakers maken zich er schuldig aan. Het levert een situatie op die de Rotterdamse filosoof Henk Oosterling beschrijft als radicale middelmaat, die Herbert Marcuse met afschuw en vrees aanstipt in zijn boek De Ééndimensionale Mens. Gelukkig zijn er mensen als Gravas. Als Arulpragasam. Mensen die niets als vanzelfsprekend ervaren. Want uiteindelijk is, om Frankfurt-collega Peter Bruyn te citeren, alles politiek. Ook popcultuur. Zeker popcultuur.

WWW

M.I.A.’s Born Free op Vimeo
MIA’s ‘Born Free’ video removed from YouTube (NME)
Child ‘killed’ in MIA’s ‘Born Free’ video defends singer (NME)
M.I.A. – “Born Free” video (NSFW) (Stereogum)
Verzet 2.0 (oudje over de rol die kunst/popcultuur speelt in onze postindustriële maatschappij)

Comments


Reacties


  1. Naam
    Theo Ploeg
    Bericht

    @Appel K:
    Die opmerking was bedoeld naar aanleiding van Stress.

    Afgelopen weekend is de media pas op de clip gedoken. Er staan al (negatieve) stukken op de blog van Gijsbert Kamer bij de Volkskrant en Guardian heeft maar liefst drie artikelen geplaatst op de site die elkaar tegenspreken. De teneur is echter eveneens negatief.

  2. Naam
    frank
    Bericht

    Ik behoor tot die selecte groep in Nederland, de roodharigen. Er is een kans dat je hier in Nederland als roodharige gepest wordt op de basischool, voor de rest van je leven ondervind je hier echter geen hinder van. Deze video raakte me dan ook enorm, omdat het geschetste beeld voor mij, wanneer het werkelijkheid zou zijn, verregaande gevolgen zou hebben. Even waande ik mij een Jood in de tweede wereldoorlog, of een afro-amerikaan in texas USA jaren 20. Veroordeeld en afgeslacht door een meerderheid vanwege een kenmerk waaraan je zelf niks kan veranderen. Heel kwetsbaar.

    Nou snap ik ontzettend goed dat deze film niet zozeer voor roodharigen is gemaakt, maar voor iedereen die blank is en zich veilig waant in deze wereld. Veilig omdat hun land aangesloten is bij de NAVO en zich daarom gesteund voelen door de machtigste krijgsmacht ter wereld. Met als gevolg dat zij zich niet kunnen inleven in de kwetsbaarheid van minderheidsgroeperingen in de rest van de wereld.

    Die boodschap van meer inleving wordt naar mijn inziens bijzonder goed neergezet door in deze clip een minderheids groepering te pakken die dichter bij de westerse beschaving staat dan bijvoorbeeld de tamil tijgers.

    Echt een heel goede clip.

    2 punten ter aanvulling:

    Ik denk trouwens dat de Amerikaanse vlaggen op de pakken van de politie macht niet per se moet worden gezien als aanklacht tegen de Amerikaanse staat op zich, maar meer als een metafoor voor de sterkste partij die de minderheid aanpakt.

    Ik vond de stress video wel veel meer waarheidsgetrouw dan deze video, aangezien in de Parijse voorsteden al wel vaker sprake was geweest van geweld en vernielingen. Daarom was er met die video veel meer kans dat hij wanneer door de verkeerde mensen gezien gebruikt zou worden als een vrijbrief voor nog meer geweld. In Nederland zijn er ook genoeg mensen die Hans Teeuwen letterlijk nemen, domweg de ironie niet snappen.

  3. Naam
    Appel K
    Bericht

    Heb je ook bronnen van kwaliteitsmedia die meehuilen met de verontwaardigde bestuurders en waarden- en normenbewakers? Ik ben wel benieuwd wat ze erover schrijven namelijk maar kan niet echt wat vinden.

  4. Naam
    ilona
    Bericht

    Ik denk dat mensen het schokkend vinden omdat ze het gewoon niet willen zien wat zich in andere landen afspeelt. Ze willen hun ogen sluiten voor het geweld dat er is. Sterk stuk Theo!

  5. Naam
    Theo Ploeg
    Bericht

    @ john:
    Eens dat mijn opmerkingen over de traditionele media en NOS kort door de bocht is. Dit stukje tekst is gesneuveld in de uiteindelijke. Had er wellicht toch bij moeten staan (maar heb ik al eens gebruikt voor een column in Glamcult, waar dit artikel een vervolg op is).

    “”Quasi-verontwaardigd kijkt de nieuwslezeres van het NOS-Journaal in de camera. ‘De grote vraag blijkt: waarom al dat geweld? […] Misschien hebben de makers een boodschap?’ Tja, zelfs een instituut als het journaal op Nederland 3 houdt zich van de domme. Is het mogelijk Stress te bekijken zonder dat de boodschap van clipproducent Romain Gavras (26) duidelijk is? Blijkbaar wel.””

    Daarmee diskwalificeert de NOS zich wat mij betreft direct.

    @ martijn:
    De metafoor stoort me eigenlijk niet zo. Maar goed, mijn punt is juist precies jouw punt. Gestileerd geweld als The Hurt Locker mag dan blijkbaar weer wel.

  6. Naam
    Bericht

    Ik vind het een vrij slappe videoclip. De roodharigen als outcasts metafoor ligt enorm voor de hand en is bijvoorbeeld al veel beter en leuker uitgediept in een aflevering van South Park. Daar komt nog bovenop dat zoals je zelf al opmerkt Romain Gavras wel erg veel overneemt uit zijn video voor Stress. Alleen geen die clip niet gebukt onder platte metaforen, wat hem vele malen intrigerender maakte.

    Maar goed, ik vind MIA ook niet zo een interessante artiest. Een soort Rage Against The Machine maar dan zonder de opzwependheid.

    Het verbaast me wel dat er überhaupt ophef over is. Zoveel verschil met wat er te zien is in Oscarwinnaar The Hurt Locker of welke andere oorlogsfilm dan ook is er niet.

  7. Naam
    John
    Bericht

    Het voelde alsof ik in een film zat, maar in een die een stuk wreder is dan het, zo treffend in het artikel benoemde, exotische geweld van Hollywood. Het is zo treffend dat ik het nummer eigenlijk nog eens moet luisteren zonder de film want ik heb er niks van meegekregen.

    De generalisering van de media hier is dan wel weer een beetje kort door de bocht. De NOS veroordeel je niet op basis van een infantiele reactie. We weten sinds Youtube bestaat dat reacties op internet, zij het op video’s of artikelen, in de meeste gevallen uit verschrikkelijk eendimensionale rommel bestaat waar je bijna suïcidaal van zou worden. Misschien komt dat wel doordat men momenteel na het zien of lezen van iets meteen zonder enig beraad zijn of haar oppervlakkige mening kan ventileren door het reactie knopje in plaats van er even over na te denken. Iets citeren uit een medium wat al begint met ‘Volkomen Kut Magazine’, daar maak je geen punt mee toch?

Geen facebook? Reageer hier

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.



%d bloggers liken dit: