Blog Recensies

Boekrecensie: David Lynch – Someone Is In My House


David Lynch is geprezen om zijn film- en tv-werk, maar ziet zichzelf primair als beeldend kunstenaar. George Vermij duikt in de nieuwe Lynch-monografie, die hoofdzakelijk over zijn kunst gaat.

Nu dat David Lynch na het derde en laatste seizoen van ‘Twin Peaks’ zijn film- en televisiewerk achter zich laat is het heel toepasselijk dat het Bonnefantenmuseum zijn beeldende kunst voor het voetlicht brengt met de grote expositie ‘Someone is in my House’. Directeur Stijn Huijts legt het in de kloeke en rijk geïllustreerde tentoonstellingscatalogus nog eens haarfijn uit. Lynch is de man die we kennen van ‘Blue Velvet’, Agent Cooper, Laura Palmer en ‘Mulholland Drive’. Toch begon de Amerikaan als een ijverige schilder en bekende hij laatst in een biografie dat hij het schilderen mist wanneer hij niet schildert.

Dat beeld wordt nog eens bevestigd in de recente documentaire ‘David Lynch – The Art Life’ waarin hij openhartig praat over de periode waarin hij besloot kunstenaar te worden. Hij kwam in Philadelphia terecht, toen een grauwe postindustriële stad in verval met lege fabriekshallen en verlaten panden. Dit werd het decor voor zijn eerste artistieke uitspattingen. Huijts put voor zijn overzichtstentoonstelling natuurlijk uit dat tijdsgewricht en de catalogus geeft een goed beeld van Lynch’ gevarieerde oeuvre en de thematische constanten die hem onderscheiden. Zijn schilderijen zijn monumentaal en hebben sculpturale elementen: poppen die op een paneel of canvas zijn geplakt. Ledematen die worden aangedikt door lange stokken. Soms zijn de panelen versierd met kerstverlichting.

Het zal de fans niet verrassen dat deze werken vaak een naargeestige humor hebben. De taferelen wisselen van jongetjes die spelen met vuur tot vreemde gedrochten met open wonden. Zijn tekeningen zijn iets speelser en de verknipte portretten uit midden jaren 1960 tonen hoe Lynch door Francis Bacon is beïnvloed. Afgezien van wat abstracte werken is het centrale beeld dat steeds terug lijkt te komen dat van mensen gevangen in ruimtes. Het heeft iets existentialistisch als je de omringende duisternis, vieze bloedspetters, vervormde schreeuwen en onbeschrijfelijke daden in ogenschouw neemt. De titels winden er ook geen doekjes om: ‘Bob Finds Himself In A World For Which He Has No Understanding’. Geweld is ook altijd impliciet of expliciet aanwezig. Figuren richten hun revolvers maar al te graag op mensen binnen of buiten de kaders van het doek. En dan is er de ongelukkige figuur die is neergeschoten en waarvan de borstkas is geëxplodeerd.

De schilderijen hebben op momenten iets puberaals en staan in contrast met de subtielere opbouw van Lynch’ films die vaak zeer geleidelijk en beklemmend naar een onwerkelijke en verontrustende climax toewerken. Zijn beeldende kunst is ongefilterder: rauwe angstdromen die direct op het doek zijn gekwakt.

Het meest verrassende element binnen het oeuvre zijn toch Lynch’ lampen. Slanke en lange constructies van metaal, textiel, hout en natuurlijk ook licht. Rekwisieten die je in de Black Lodge zou verwachten. Stijlvol maar sinister en daarin zit ook hun subtiliteit. Naast het mooie beeldmateriaal bevat de catalogus nog wat korte essays. Het essay van Kristine McKenna gaat in op Lynch’ plaats binnen de kunstgeschiedenis. Ze haalt er de symbolisten en surrealisten bij om te eindigen bij het werk van Francis Bacon. Petra Giloy-Hirtz focust op de overkoepelende thema’s in zijn films en kunst. Het maakt van deze prettige en mooie catalogus een goede vervanging van het oudere boek ‘Images’ dat jarenlang gold als een incompleet standaardwerk over zijn beeldende kunst.

David Lynch, ‘Someone Is In My House’ (Veurne: Hannibal, 2018).


Reacties