Dat een concert in het park ook vriendelijk kan verlopen, blijkt op Incubate tijdens de concerten die op zondagmiddag plaatsvinden in de Muzetuin, een binnentuin van de hogeschool. Er werd afgetrapt met Orchestre Poly-Rythmo de Cotonou (Benin): de verwachtingen waren hooggespannen op basis van de cd, maar veel voodoo kwam er live niet aan te pas (dat werkt ook niet lekker bij daglicht). Zonnige zondagmiddagmuziek.

De geschifte Argentijnen van Los Siquicos Literalenos kregen evenmin veel beweging in het zeer diverse publiek: zonder de bijhorende visuals zoals op The Night Of The Unexpected sloeg de gekte van nieuwbakken clublievelingen niet echt aan.

Dan maar de duistere kelder van V39 in voor tapemeester Gregg Kowalsky. Die omschrijving is wel heel letterlijk te nemen want hij plaatste in de volledige ruimte van V39 de meest uiteenlopende taperecorders die hij – in een soort van ijsberenloopje – manipuleerde, terwijl hij zelf opging in het publiek. Hypnotiserend.

Blues Control drong dan weer niet echt door tot ons intussen beetje mufgebeukte systeem. Hoog tijd voor wat introspectie met Brethren Of The Free Spirit aka Jozef van Wissem en fingerpicking-virtuoos James Blackshaw (zie GC #88) in de Pauluskerk. Terwijl Nitsch er op vrijdagavond een donkere deken over de luisteraars uitspreidde, tokkelde het duo lichte sprankelende geluiden bij elkaar uit luit en gitaar. De barokke (en dus katholieke) klanken van van Wissem contrasteerden met de weliswaar religieuze, maar kale sfeer in de kleine, protestantse Pauluskerk. Als een heroïsch gevecht tussen sensuele vervoering en erfzonde.

We landen keihard terug op onze beide, intussen vermoeide voeten tijdens de door percussie voortgedreven set van Amalvocy, bestaande uit Aaron Moore (Volcano the Bear), Dave Nuss (No-Neck Blues Band) en Sheila 16 (Laboratory Theater Group), die haar stampende stemgeluid toevoegt aan het oneigenlijke gebruik van akoestische instrumenten. Te kort om een en ander goed te kunnen beoordelen, maar ook weer lang genoeg om te weten te komen dat deze combinatie tijdloze kwaliteit biedt. En flink op weg om de revelatie van het jaar 2009 te worden: het Amsterdamse duo Knalpot. Telkens als het gepruts, gefruts en gefriemel teveel dreigt te worden, geven ze er een lap op. Maar daarover lees je alles in Gonzo (circus) #94. En volgend jaar rollen wij ons matje weer uit in Tilburg voor Incubate 2010.

(O ja, en Der Blutharsch: sommige gonzoïsten vonden het schitterend, andere flauw en cliché, over humor en smaak valt nu eenmaal niet te twisten).

Voor we ons een toegang konden verschaffen tot de voormalige drukkerij achter het station van Tilburg moesten we een bescheiden delegatie demonstranten, politie en andere media passeren. Bescheiden want de protestactie van een handjevol humorloze vegans bleek niet van die aard om de ME te laten aanrukken (wat wel wekelijks gebeurt in de uitgaanscentra van de grote Nederlandse steden). Geen betere manier overigens om humorloze veganisten – die dode bomen met giftige inkt aan de bezoekers uitdeelden, dixit de festivaldirecteur – op de kast te jagen dan door te verklaren dat je zelf vegetariër of veganist bent (niet gelogen) en tegelijk toch de kunst van Nitsch kunt appreciëren, hetzij als een hedendaagse commentaar op een materialistische samenleving die losgezogen is van haar spirituele verankering (zoals Nitsch en zijn bewonderaars het onder andere zien) hetzij als een heropvoering (re-enactment) van ‘kunst’ met een historische betekenis, die nog steeds doorwerkt en doorleeft in de hedendaagse kunst en muziek zoals diverse bands lieten horen het afgelopen weekend tijdens Incubate. Op het eerste gezicht kun je je immers afvragen waarom Incubate – na Sun Ra Arkestra in 2008 – opnieuw kiest voor iemand/iets van wie het hoogtepunt reeds decennia achter ons ligt. En toch: het festival voor onafhankelijke en innovatieve cultuur brengt die inspiratiebronnnen weer tot ‘leven’ en reikt ze ook aan aan jonge kunstenaars, aan bezoekers én aan Tilburg.

(En aan het einde van de dag bleken er tussen de dranghekken voor 013 al wachtend vijf keer zoveel varkens gesneuveld (als McD-hapje) als die ene tijdens de performance – om een en ander weer even in perspectief te plaatsen… Maar wat is erger: sneuvelen als vereerd kunstobject en dan op de gril of respectloos eindigen tussen een klef broodje?).

Dat Tilburg het hard nodig heeft, bleek ook uit de Een Vandaag-reportage waar een gemeentelijk oppositielid zijn wel erg geelzwarte gal mocht spuien (en met oneigenlijke argumenten mocht schermen) over dit ‘entartete’ festival. Nu Tilburg zich eindelijk ontworsteld heeft aan het imago van een slaperig carnavalsstadje, blijken afgunst, nijd en populisme bepaalde types en partijen te blijven voortdrijven. Logisch dat ze zich verzetten tegen een festival dat innovatie en openheid promoot, maar de bewering dat de gemeente het belastinggeld van de Tilburgenaars heeft verkwanseld aan het Hermann Nitsch-project bleek ongefundeerd. Meer nog: door alle heisa lokten de culturele ondernemers van Incubate extra bezoekers naar Tilburg, die gemiddeld zo’n 175 euro uitgeven tijdens hun bezoek aan het festival dat op diverse locaties in de stad plaatsvindt (om over de eindeloze alcoholische consumpties van de Gonzo (circus)-medewekers nog maar te zwijgen).

Maar terug naar de kunst! En de muziek! Ondergetekende Gonzo-verslaggevers beschouwen Nitsch meer als een historisch fenomeen en bleken niet zo gevoelig voor de mystiek-religieuze impact die zijn performance blijkbaar had op andere bezoekers. Naar verluidt maakte de apotheose grote indruk op de toeschouwers die zich drie uur lang aan de oude meester overgaven. Dus op naar Justice Yeldham, het Australische fenomeen Lucas Abela dat met afgebroken glasplaten en contactmicrofoons, eveneens bloederige perfomances op zijn naam heeft staan. Of Yeldham daarbij geïnspireerd werd door Nitsch, blijft in het midden, maar intens en hedendaags zijn zijn optredens altijd.

Vervolgens probeerden Alabaster Sun en Kayo Dot ons ervan te overtuigen van hun respectievelijke black metal en mathrock, maar Alabaster Sun haalde het bijlange niet bij Altar of Plagues (black metal en cliche in een zin noemen is vaak al een pleonasme) en Kayo Dot was te gekunsteld om bijvoorbeeld een revelatie a la Religious Knives (verder geen overeenkomsten, maar de locatie zorgde voor de nodige herinneringen) te bieden. En misschien waren we intussen een beetje grumpy, maar zelfs onze landgenoten van K-Branding konden niet overtuigen: interessante stukjes freejazz gingen ten onder in stuurloosheid. Om onze boze bui te verdrijven hadden we wel zin in een potje darts (‘Putting the Darts back in the Arts’) met V/VM die ons de dag tevoren had verblijd als The Caretaker. Bij Kunstpodium T geen James Kirby te bekennen maar we ontdekten wel een mooie warme spelonk in Tilburg waar sinds kort maandelijks een jonge componist/muzikant te horen is onder de noemer Kraaklink. Check it out.

Even verderop in Paradox maakte een volle zaal zich intussen op voor legendes als Troum en Jandek, maar het was vooral Aufgehoben dat met een uitzinnige mix van rock en impro (ook met bakstenen) tijdens haar 9de (!) optreden indruk maakte (wel ogen dicht want de visuals waren te cheesy, echt te). Troum was ok, meer kunnen we er niet van zeggen en Jandek bleek jarenlang een jarenlang goed, maar niet al te fris bewaard geheim van de onafhankelijke muziek. Op naar Shackleton in een volle, bloedhete zaal van 013 of hoe trage muziek toch opzwepend kan zijn en toch weer net te sloom om lekker te dansen. Ook iets teveel Londen 1994 en een beetje te opgepoetst naar onze smaak. Van de beloftevolle Cooly G kregen we maar een paar klanken mee want de buitenwippers van Studio hadden het niet zo begrepen op de ‘losers’ van Incubate (Incubate-bezoekers met een gouden bandje konden hen nog net bekoren, maar een vriend met een rood bandje werd de toegang in eerste instantie geweigerd). Wij troosten ons met de gedachten dat het vast parels voor de zwijnen waren. En met die gedachte gingen we nog een biertje drinken waarna we ons te rusten legden op een lek slaapmatje.

Lees morgen het verslag van Incubate Dag 4: meer varkens, meer bier (nooit meer, hebben we gezworen) en Gregg Kowalski, Jozef van Wissem, James Blackshaw, Knalpot en Der Blutharsch.

Klappen mocht pas na het vierde nummer, maar wisten wij veel! De oude meester Hermann Nitsch boog zich zelfs even over de reling van het oksaal in de Pauluskerk om de idioten die na het tweede nummer durfden te applaudiseren, even vermanend toe te spreken. Wat hij niet wist, was dat het een poging van het publiek was om een levensteken te krijgen van de orgelier in de verre hoogte. Sommige orgeltonen werden zodanig lang aangehouden dat menigeen zich bezorgd afvroeg of de 71-jarige niet dood voorover op het klavier was gevallen. Dat bleek niet het geval, dus de komende dagen mag hij de goegemeente nog de gordijnen injagen met zijn ‘Aktion’ die al zoveel ophef veroorzaakte in het Tilburgse.

De vrijdag begon met een uitrustsessie in het park van Tilburgs grootste verzekeraar. Om 14.30 uur startte in De Nieuwe Vorst, een mooi theater met een aangenaam cafe en binnentuin, de lezing van Andrew Keen. Voor een bijna volledig gevulde zaal (opmerkelijk op een zonnige dag als deze) herhaalde hij in grote, grove lijnen de boodschap uit zijn boek ‘Cult of the Amateur’. Een boodschap die ons in principe kon bekoren: de waarde van een digitale copie is gelijk nul, zodat de scheppende kunstenaar op zoek moet naar een ander verdienmodel waarbij interactie tussen mensen weer belangrijk is, middels lezingen en concerten; internet heeft voor grote democratisering van meningsuiting gezorgd, maar het meeste dat daar te lezen is, is crap.

Ongenuanceerd was zijn stelling in die mate, dat in de niches, waar waarde aan producten wordt toegevoegd met vinyluitgaven, opmerkelijke verpakkingen, gelimiteerde uitgaven en dergelijke, zijn stelling niet opgaat. Dergelijke niches voor muziekliefhebbers floreren namelijk. De stelling copie=waarde nul gaat vooral op voor de mainstream cultuur die zich richt op de muziekconsument. Deze kannibalisering van de mainstrean is enkel toe te juichen.

Een andere stelling waar we het niet mee eens waren, betrof het ‘verdwijnen van de middle man’; dat is de partij (journalist, tijdschrift, uitgever, ed) die als een soort filter tussen producent en consument staat. Natuurlijk zorgt internet ervoor dat het mogelijk is dat producent en consument met elkaar in direkte verbinding komen – en vaak is dat ook goed. Maar op een door overvloed gekenmerkte ‘markt’ als die van cultuur blijft het volgens ons nodig dat er ‘middle men’ zijn die het koren van het kaf scheiden, zie bijvoorbeeld onze rubriek ‘Vizier’ op de site en in het tijdschrift. Dat de rol van deze middle man verandert van ‘onaantastbare expert’ naar ‘iemand van ons naar wie we eens moeten luisteren’, is enkel toe te juichen. De discussie in het tweede deel richtte zich met name op de rol van de ‘middle man’, waarbij enkel meningen over en weer de revue passeerden.

Het avondprogramma begon voor ons met Core of the Coalman, een eenling die met zijn viool en effectapparaten (mooie) herinneringen opriep aan Tony Conrad (de kolenman is ook nog te zien tijdens Impakt in Utrecht).

In NS16 was het vervolgens Lasse Marhaug die met twee companen Manheim en Jon Wesseltoft zeer indrukwekkende noise-orkanen in gang zette – gebaseerd op het werk van Hermann Nitsch – die zonder oordopjes niet te verdragen waren. De dopjes filterden echter de helft van het geluidsspectrum weg, wat de vraag opriep over het waarom van muziek zo luid dat oordopjes nodig zijn. Jammer was wel dat de oude heer zelf niet aanwezig was om te horen wat de jonge garde in zijn naam aanrichtte.

In diezelfde ruimte speelde even later The Caretaker een set die zowel herinneringen aan Aphex Twin als Erik Satie opriep. De sfeer was speciaal: de ruimte was geheel donker, bijna iedereen was gaan zitten en staarde naar de einder of in zijn eigen ziel. James Kirby was in een meterkast gekropen om zijn zet te spelen, zodat we nooit zullen weten of het een live-set of een cdtje was waarop we ons lieten wegdrijven.

Om de hoek, in de Extase, speelde rond het middernachtelijke uur de Ierse black metalband Altar of Plagues een uitstekende set vol verwijzingen naar Mayhem (waarvoor ze openden tijdens hun Europese tour) en Wolves in the Throne Room.