Zo begint het derde deel van Radicale Vrijheid, de reeks artikelen waarin ik op zoek ga naar de (on)mogelijkheid om weerstand te bieden tegen de heersende orde in onze huidige westerse samenleving. Met die prachtige illustraties van Yorick Bergsma (vergeet vooral niet www.yorickbergsma.nl te bezoeken). Drie gehad, nog drie te gaan. Tijd om een tussenbalans op te maken? Lastig. Gaat immers niet om een kwantitatieve exercitie. De stand van zaken dan? Kan wel. Die stemt droevig en rooskleurig tegelijk. Over beide wordt overigens te weinig geschreven en gesproken. In onze huidige cultuur wordt de wereld, en dus ook internet, genomen zoals ze is. Drie eeuwen empirie heeft z’n sporen achtergelaten. Heeft op een bepaalde manier deterministen van ons zeker. Zeker wanneer het om technologie gaat. Merk ik dagelijks. Dat technologie niet de drijvende kracht is achter alles, of eigenlijk: dat je dat ook anders kunt zien – hangt immers van je uitgangspunt af – krijg ik maar niet aan het verstand gebracht bij de meeste collega’s van het Instituut voor Interactieve Media, de opleiding van de Hogeschool van Amsterdam waar ik lesgeef.

Jammer. Om rooskleurig of droevig te zijn is los komen van gangbare denkstructuren juist noodzakelijk. Afgelopen vrijdag deed Andrew Keen, bekend van het boek ‘The Cult Of The Amateur’ dat tijdens het iBeta/event in Heerlen. Ja, Keen spreekt vaak in Europa. Maar nee, storend is dat niet. In Heerlen waarschuwde hij voor een toekomst waarin mensen niet meer zijn dan data. Web 3.0, zo betoogde de antichrist of Silicon Valley, draait om mensen die grote hoeveelheden data verzamelen. En die data, die zijn geld waard. Voor bedrijven en voor de overheid. Over het gevaar bleef Keen op de vlakte. Zo stipte hij kort het herkennen van patronen in die grote hoeveelheden data aan. Precies daar zit ‘m het grootste probleem: patronen vragen om en leiden toe normalisatie. Een maatschappelijk proces dat vanaf de jaren negentig van de vorige eeuw een hoge vlucht heeft genomen. Wie niet in een patroon, een hokje past? Is raar, vreemd, bestaat niet en is, uiteindelijk, gevaarlijk.

Op een zonovergoten terras aan een gracht in Amsterdam vertrouwde Keen me toe dat hij niet zo veel heeft met Douglas Rushkoff. Toch denk ik dat de twee critici inhoudelijk prima met elkaar overweg kunnen. Rushkoff kwam aan het woord in deel twee van Radicale Vrijheid. Hij ziet dezelfde gevaren als Keen, maar is optimistisch. Er is maar één ding nodig: dat mensen doorhebben dat zij de baas zijn, niet bedrijven, techniek of systemen. “Probeer een wortel te laten groeien. In je achtertuin, of desnoods in een bloempot. Dat is iets kleins, maar het geeft een ontzettend goed gevoel als het lukt. Soms is het écht zo simpel om mensen met elkaar te verbinden. Word bijvoorbeeld lid van een netwerk van gewone mensen die hun eigen groente verbouwen en eet díe op in plaats van ze te kopen bij de supermarkt.” Loskomen van dwingende structuren en zélf kiezen, daar hamert Rushkoff op. En de angst dat je in je eentje niets kunt veranderen? Onzin, fulmineert hij. “Dát is precies de angst die we achter ons moeten laten. We zijn sociaal geprogrammeerd om te denken dat we individueel geen invloed kunnen uitoefenen. Echte mensen die echte dingen doen is al genoeg. Mensen zijn juist de acteurs op het grote podium. Als mensen anders gaan denken en anders gaan doen, dan gaat ook de wereld veranderen.”

Tja, in theorie is kritische weerstand inderdaad zo eenvoudig. Feit blijft dat de meeste mensen zo vastgeroest zitten in discoursen die succesvol zijn ‘geprogrammeerd’ dat een dergelijke verandering in denken een lastige opgave gaat worden. Anderen moeten hen daar op wijzen. Wakker schudden, als het ware. Vroeger was dat de belangrijkste taak van kunst, zo beweer ik in deel drie van Radicale Vrijheid. De Belgische filosofen Gideon Boie en Matthias Pauwels, samen de onderzoeksgroep BAVO, haken er aan bij het standpunt van Keen en Rushkoff. De kunstenaar moet loskomen van de dwingende structuren rondom kunst. Moet weer naar zichzelf kijken en handelen vanuit zichzelf. “Kunst zou een uiting moeten zijn van oprecht cultureel burgerschap”, beweren ze. Genoeg stof voor deel vier. Daarin ga ik op zoek naar de essentie van die sociale programmatie waar Keen, Rushkoff, Boie en Pauwels het over hebben. Ontdek ik, vrij naar Jean Baudrillard en Slavoj Žižek, wellicht de woestijn van de werkelijkheid, waar enkel nog stof en hitte zijn te vinden? Ik ben benieuwd.

Nog benieuwder ben ik naar de mening van de Gonzo (circus)-lezer. Tenminste, van de lezer die m’n Radicale Vrijheid-reeks heeft gelezen. Anders wordt het discussiëren zo lastig. Geef hieronder dus vooral commentaar. Eens kijken of we gebruik kunnen maken van de kracht van het netwerk.

Internet en sociale netwerken veroveren de muziekwereld.
(Maar wordt de kwaliteit niet opgegeten door de kwanti’s?)

Toen Steve Knopper zaterdagmiddag het zaaltje van de Eurosonic Noorderslag conferentie binnenkwam waar hij moest spreken, zal hij ongetwijfeld een moment hebben gedacht: hebben ze mij hiervoor helemaal uit Amerika laten komen? De auteur van het spraakmakende boek ‘Appetite for Self-Destruction – The Spectacular Crash of the Record Industry in the Digital Age’ moest zijn ‘keynote speech’ houden in een soort klaslokaaltje dat veel te klein bleek om alle belangstellenden te herbergen. Ondanks alle publiciteit rond het boek had de Eurosonic Noorderslag organisatie zich danig verkeken op de impact die Knoppers verhaal heeft gehad.

Symbolisch, zou je kunnen denken. Het hele betoog van Knopper gaat immers over het verkeerd inschatten van de impact van technologische ontwikkelingen door de muziekindustrie.

Er zijn mensen die het boek van Knopper afdoen als ‘oud nieuws’. Inderdaad is vrijwel alles wat de Amerikaan te melden heeft al eerder gezegd. Maar nooit zo gedocumenteerd en tot één chronologisch en causaal steekhoudend verhaal samengevoegd als in dit boek, dat dertig jaar muziekindustrie overziet. Wie de Noorderslag conferentie – die in het verleden nog ‘seminar’ heette – door de jaren heen gevolgd heeft, ziet trouwens interessante parallellen.

Tien vijftien jaar geleden draaiden de panels en discussies nog vooral om de rol, de macht, het beleid en verdere wel en wee van de platenindustrie. Anno 2010 zijn het de mogelijkheden en consequenties van het internet en de sociale media die de meeste aandacht trekken. Precies de ontwikkeling die Knopper ook schetst. En net als in het boek zijn het in Groningen de vertegenwoordigers en entrepreneurs – dat woord werd opmerkelijk vaak gebruikt – van de digitale, interactieve media die vandaag de dag de ontwikkelingen lijken te bepalen.

De mannen van de radio

Een fraai voorbeeld dat de die aardverschuiving illustreert: Tot ver in de jaren negentig waren de één-tweetjes tussen radio en platenindustrie zo ongeveer bepalend voor het (hit)succes van veel popartiesten. Iedere veteraan-bezoeker van het seminar herinnert zich de felle discussies en hectische toestanden die tot pakweg de eeuwwisseling plaatsvonden bij panels rond het beleid van de Hilversumse (pop)radiozenders. Panels die steevast in de grootste congreszaal van het gebouw plaatsvonden, waar honderden mensen op af kwamen en tientallen zich bij de interruptiemicrofoon roerden.

Dit jaar ging het ook weer eens over de publieke radio. De Volkskrants Gijsbert Kamer praatte met Wilbert Mutsaers en Kees Toering, zendermanagers van respectievelijk 3FM en Radio 6, en van Radio 2 en Radio 5. Anno 2010 komen op het onderwerp nog slechts enkele tientallen belangstellenden af – nota bene merendeels collega’s van Mutsaers en Toering. Voor de meeste bij popmuziek betrokken professionals lijkt de traditionele radio nauwelijks nog een interessant onderwerp – in tegenstelling tot de meetings rond internet en ‘social media’ gerelateerde onderwerpen waar veel meer publiek op af komt.

Kamer legt het tweetal weliswaar het vuur aan de schenen over de al jaren geldende policy dat de dj’s nauwelijks meer hun eigen muziek mogen kiezen, maar de zendermanagers blijven steken in een wat slap verweer over behoud van marktaandeel en concurrentie met de commerciëlen – wat voor een publieke omroep toch een absurde stellingname is. Toering gaat zelfs nog verder door Kamer te verwijten in zijn dagblad allemaal cd’s te bespreken van artiesten waar hij – Toering – nog nooit van gehoord heeft. En voegt daar nota bene aan toe dat hij de opvatting dat een muziekjournalist ook een ‘opvoedende’ taak heeft een erg ‘ouderwets’ uitgangspunt vindt.

Sociaal netwerk pioniers

Vorig jaar waren er tijdens de conferentie nog goed bezochte en bij vlagen roerig verlopende panels rond het vermeende einde van respectievelijk de platenindustrie, de videoclip en de popjournalistiek. Inmiddels lijkt een scharnierpunt gepasseerd. Niet alleen de belangstelling voor de panels, lezingen en sessies rond internet, interactieve media en sociale netwerken is opvallend groot tijdens de conferentie, het zijn ook de mensen die met de meeste ambitie en overtuiging hun verhaal vertellen. De betogen van de ‘oude muziekindustrie’ en de daaraan gerelateerde instellingen en organisaties – zoals publieke omroep en de auteursrechtenorganisatie Buma – klinken als achterhoede gevechten en wanhoopskreten. De realiteit is – zoals Steve Knopper reeds betoogde – dat de ooit zo supermachtige ‘major-maatschappijen’ nu vrijwel alleen nog maar de iPod van Apple’s Steve Jobs mogen vullen.

Wat niet wegneemt dat er ook bij de verhalen van de internet- en sociaal netwerkprofeten nog wel het een en ander aangetekend kan worden.

Voor menigeen was het ‘social media’-panel tijdens de Noorderslag conferentie 2009, vorig jaar, de eerste kennismaking met Twitter. Hoezeer dat medium in één jaar tijd school heeft gemaakt werd afgelopen weekeinde duidelijk tijdens twee ‘cross media’-sessies op de donderdag, waarbij in beide gevallen Erwin Blom – internet- en sociaal netwerk-pionier en schrijver van het ‘Handboek Communities’ – een hoofdrol speelde.

Bloms verhaal is helder en snijdt hout. Hij benadrukt de rol van internet en de sociale netwerken in de pr en bij het tot stand brengen van commitment tussen partijen – in dit geval de artiest of het podium aan de ene kant en de muziekliefhebber of consument aan de andere. Onverbrekelijk daarmee verbonden zijn de ‘sharing’ – niet bang te zijn om iets weg te geven om er later des te meer voor terug te krijgen – en de ‘emotie’ die door een persoonlijk één op één contact via de sociale media veroorzaakt wordt. Middelen die, zo blijkt uit de voorbeelden van de sprekers, op talloze manieren ingezet kunnen worden. En met succes!

Echter, en dat wordt nergens expliciet gezegd, ook niet door Blom: Het betreft hierbij altijd faciliteiten rond de muziek. Het optimaal gebruiken van internet en sociale netwerken verandert niets aan de kwaliteit, of het gebrek daaraan, van de muziek zelf – iets wat in het enthousiasme rond de ontwikkelingen van de nieuwe media nog wel eens over het hoofd gezien wordt.

Poortwachters

Een mooi voorbeeld daarvan is Africa Unsigned, het nieuwe project van digi-ondernemer Pim Betist die bekend werd als bedenker van Sellaband. Dat laatste initiatief – een soort kettingbriefformule voor popartiesten om geld bijeen te brengen voor de opnamen van een cd – kan in kwantitatief ongetwijfeld een succes genoemd worden. Maar bij alle cd’s die de afgelopen drie jaar dankzij Sellaband verwezenlijkt zijn is er nog niet één geweest die bij onafhankelijke muziekliefhebbers ook maar enige opwinding heeft kunnen veroorzaken.

Betists huidige initiatief is een soort Afrikaanse variant op het Sellaband-idee. Een digitale vorm van spiegeltjes en kraaltjes uitdelen, want hij wil de drempel voor Afrikaanse artiesten verlagen om een geluidsdrager uit te kunnen brengen. Dat iemand het lef heeft om in het werelddeel te investeren is alleen maar bewonderenswaardig. Maar evenmin als bij het oorspronkelijke Sellaband is de kans groot dat het project ook kwalitatief boeiende popmuziek oplevert.

Ook Cloudspeakers is een internettoepassing voor muziekliefhebbers. Op de website met die naam legt initiatiefnemer Chris Bol een archief aan van online gepubliceerde recensies – soms tientallen per cd, variërend van blogs tot gezaghebbende media als Rolling Stone. Handig. Bol dreigt echter de plank mis te slaan als hij zegt te willen proberen de ‘ratings’ – het aantal ‘sterren’ – bij de recensies graag te willen combineren tot een uiteindelijke ‘score’. Want kun je die scores van al die recensies dan zomaar in dezelfde statistiek door elkaar husselen? Alleen al het relatief grote aantal blogs dat in de Cloudspeakers-lijsten is opgenomen vertroebelt het beeld.

Dit is een fraai voorbeeld van wat Andrew Keen ‘The Cult of the Amateur’ noemt. En hoewel Keen de plank in een aantal opzichten behoorlijk misslaat – geeft-ie tegenwoordig ook wel toe, hoewel schoorvoetend – staat zijn stelling dat veel internetprofeten de rol van de maatschappelijke en culturele ‘poortwachters’ lijken te bagatelliseren nog steeds overeind.

Populisme

De muziekindustrie was decennialang een bedrijfstak waarbij het zoals overal in het bedrijfsleven natuurlijk in de eerste plaats om de pegels ging, maar waar tegelijk talloze smaakmakers rondliepen voor wie uiteindelijk de muziek – de kwaliteit van de muziek – prioriteit had. Eigenzinnige deejays, A&R-managers en anderen die op hun smaak en instinct af durfden te gaan en niet slechts een reeks statistische cijfers extrapoleerden.

Opvallend is dat je zulke eigenwijze geesten in wat nog rest van de platenindustrie – maar ook onder internet- en sociaal netwerkentrepeneurs – steeds minder tegenkomt. Steve Knopper merkte ook al zoiets op in zijn praatje. Bij de panels en andere sessies waar internet- en sociale netwerkinitiatieven de toon zetten is het tijdens de conferentie van dit jaar echter niet anders. Er wordt enthousiast gepraat over aantallen keren dat een website of YouTube-filmpje is bekeken, of hoeveel mensen er middels tweets, retweets en reretweets zijn bereikt. Dat levert zoals eerder reeds opgemerkt fantastische marketingmogelijkheden op, maar ook niet meer dan dat.

En als je vervolgens een stap verder gaat en die online-ontwikkelingen ook inzet om  de inhoud – en daarmee de kwaliteit – van je muziek, labelcatalogus of radioprogrammering te bepalen, begeef je je onherroepelijk op de glijbaan van het populisme. De zendermanagers – formeel toch nog altijd een ‘journalistieke’ functie – geven in hun gesprek met Gijsbert Kamer in Groningen al schaamteloos toe in hoeverre ze zich in toenemende mate door de vermeende ‘smaak van het publiek’ laten leiden. Een smaak die dankzij het inzetten van sociale media en netwerken steeds nauwkeuriger kan worden vastgesteld. Met de inmiddels traditionele jaarlijkse Top 2000 als ultieme eredienst.

Maar dat is niets meer dan het vieren van nostalgie. Om nieuwe dingen – nota bene de nostalgie van morgen! – wordt door het publiek nooit gevraagd. Per definitie niet, zou je kunnen zeggen, want anders waren de luisteraars zelf wel muzikant, dj of talentscout geworden. Het is heel simpel, bijna een Cruyffiaanse waarheid: Mensen willen wat ze al hebben.

Dit aspect, de overschatting van de mogelijkheden van internet en sociale netwerken door ze zo in te zetten dat ook de kwaliteit van het product – de muziek of radiouitzending – er van afhankelijk wordt, kwam afgelopen weekeinde eigenlijk nauwelijks aan de orde. Het lijkt de nieuwe generatie ondernemers en initiatiefnemers, de digitale post-Fukuyama generatie, simpelweg niet te interesseren. Het weloverwogen gevormde oordeel dat het ene product – of het nu muziek of een journalistieke bijdrage is – meer kwaliteit heeft dan het andere, wordt steeds vaker als ‘elitair’ beschouwd. In het meest positieve geval als een ‘niche’ in de markt.

Het ‘1 minuut format’

Het meest stuitende voorbeeld van dit oprukkende populisme was dit jaar in Groningen de bijdrage van Shirien Elsaid, muziekredacteur bij De Wereld Draait Door in het wederom door Gijsbert Kamer geleide panelgesprek ‘Ontmoet de TV-redacteuren’. Dat Nederlandse popmuzikanten bij gebrek aan andere muziekprogramma’s bij de publieke televisieomroepen bijna een moord plegen om in het babbeluurtje van Matthijs van Nieuwkerk te mogen komen is bekend. De nood is zo hoog, dat de meesten het slikken dat ze daar maar één minuutje mogen spelen.

Uiteraard brengt Kamer dit vrijwel onmiddellijk ter sprake. De reactie van Elsaid – voorheen trendwatcher voor een reclamebureau en moderedactrice bij Boulevard – is ronduit ontluisterend. De popbands kunnen toch zelf kiezen, pareert ze Kamers vraag. ‘Take it or leave it’. Om zich vervolgens te verschuilen achter het ‘format’ van het programma als een soort grondwettelijk gegeven. Evenzeer boven iedere discussie verheven is de middels kijkersonderzoek vastgestelde feit dat mensen bij muzikale intermezzo’s eerder wegzappen en het uit concurrentie-overwegingen met de commerciëlen niet meer dan een minuut muziek niet verantwoord is. Hoezo? Mevrouw Elsaid werkt toch voor de publieke omroep; die moet toch juist een alternatief bieden voor en niet concurreren met de pulp van de commerciëlen?

Het zijn stuk voor stuk zaken waar Shirien Elsaid nog nimmer in haar door Gooise matras-glamour bepaalde leventje over nagedacht lijkt te hebben. Haar criterium voor televisiejournalistiek is ‘leuk’ – een woord dat zij binnen het uur tientallen keren gebruikt. En ‘gezellig’ volgt op korte afstand.

Een ander aspect van het DWDD-format dat door Gijsbert Kamer niet expliciet, maar toch zeker tussen de regels door naar voren gebracht wordt, is dat het toch een kwestie van ‘fatsoen’ is om een muzikant een liedje van gemiddelde lengte gewoon helemaal te laten spelen. Die ‘één minuut policy’ is zoiets als een gezin met drie kinderen dat naar Canada wil emigreren zeggen dat ze welkom zijn, maar slechts één kind mee mogen nemen. Tegelijk is ‘fatsoen’ als argument natuurlijk ronduit naïef met betrekking tot een programma waar de presentator z’n gasten al regelmatig niet uit laat spreken.

Het doel en de middelen

Dat in het bedrijfsleven de consument een grote invloed heeft op het product spreekt voor zich. De kunst en journalistiek hebben zich daar traditioneel altijd aan weten te onttrekken – dat was ook hun kracht en bestaansrecht. Enkele industrieën, waaronder de (pop)muziekindustrie namen daarbij een soort tussenpositie in, waarbij eigenzinnige geesten die  ‘de smaak van het publiek’ totaal aan hun laars lapten plotseling toch voor immense commerciële successen konden zorgen.

Inmiddels is het idee dat de consument bepaalt ook al diep in de kunst en de journalistieke wereld doorgedrongen. Steve Knopper wijst tijdens zijn spreekbeurt in Groningen diverse keren op de parallellen tussen de platen- en de krantenindustrie. Van oorsprong journalistiek bedoelde televisieprogramma’s als De Wereld Draait Door zijn reeds genadeloos gecapituleerd voor het populisme.

Het internet en de verworvenheden die dat internet hebben voortgebracht, zoals de digitale sociale netwerken, zijn op zichzelf natuurlijk niet populistisch. Ze zijn waardevrij. Het is gereedschap, een ‘tool’ zoals dat in het 21^ste eeuwse jargon heet. Het is een gereedschap dat heel nuttig is omdat je er zowel specifiek gericht als massaal mensen mee kunt bereiken. Het is een communicatiewerktuig dat z’n kracht ontleent aan kwantiteiten. En die kracht is zo opzienbarend, dat als je je er niet voortdurend van bewust blijft waarom je iets – in de kunst, in de journalistiek of maatschappelijk – onderneemt, de kwantiteit de plaats van de kwaliteit dreigt in te nemen.

Als de Eurosonic Noorderslag conferentie 2010 één ding duidelijk maakt, is dat naast de ‘overname’ van de muziekindustrie door de internet- en sociaal netwerkpioniers er wel weer eens mag worden nagedacht over de vraag: ‘Waarom doen we het?’ in plaats van even blind als enthousiast voort te razen in de ‘wat-is-er-allemaal-mogelijk’ Express van digitale verworvenheden.

Terwijl om ons heen mensen, dieren, banken, en zelfs halve economieën omvallen, gaat Gonzo (circus) door met het signaleren, interpreteren en recenseren van waardevolle, interessante en ‘duurzame’ culturele uitingen. U geeft ons daarin grotendeels gelijk, zo bleek uit de reacties die we ontvingen na onze eerste vernieuwde editie. En als het aan ons ligt, gaan we daar de komende jaren – gedreven door interesse en niet door hebzucht – ook stug mee door.

Eén van de alom gehoorde klachten, zeker uit de hoek van de mainstreamcultuur, is dat men(sen) niet meer wil(len) betalen voor cultuur. Op pagina 24 nuanceert luitist Jozef van Wissem dat: zelfs albums die hij als gratis download aanbiedt, worden na een concert gretig aangeschaft door het publiek. Maar hij voegt dan ook iets toe aan het kale product geluidsdrager: ‘emotie’. Zo zijn de hoezen meestal kleine kunstwerkjes, is er een directe interactie tussen artiest en publiek, en bedraagt de prijs van de cd ‘slechts’ tien euro. Dat is heel andere koek dan de twintig euro die je betaalt bij de merchandise-afdeling na een stadionconcert.

Van groot belang daarbij is ook het doelpubliek: waar van Wissem met name muziekliefhebbers trekt, vullen de stadions zich over het algemeen met  muziekconsumenten. En op die muziekconsument richt het gemiddelde mainstreamlabel zich; juist deze labels komen in de problemen nu de waarde van een digitale kopie de nul nadert. Labels die zich echter vol passie storten op nichemarkten, of die muziekliefhebbers verblijden met speciale vinyluitgaven of opmerkelijke verpakkingen, floreren.

Zowel journalist Matt Mason (zie pagina 54) als de Amerikaanse auteur Andrew Keen (in zijn boek ‘The Cult of the Amateur’) stelt dat de kunstenaar juist geld kan verdienen met lezingen en live-concerten. Dat doet deugt: de interactie tussen de  scheppende mens en zijn publiek staat daardoor weer centraal. En het geld komt grotendeels ten goede aan de kunstenaar zelf (in de vorm van uitkoopsommen en cd-verkoop), en niet bij de kantoorklerk die kennis noch liefde voor muziek tentoonspreidt.

Genoemde Andrew Keen spreekt veel over het verdwijnen van de ‘middle men’. Dat is de partij (journalist, distributeur, label) die als een filter tussen producent en ‘consument’ staat. Internet kan er voor zorgen dat producent en ‘consument’ direct met elkaar in contact komen – vaak is dat ook goed. Op een door overvloed gekenmerkte ‘markt’ als die van cultuur blijft het volgens ons echter nodig dat er ‘middle men’ zijn die het koren van het kaf scheiden. De rol als ‘middle (wo)men’ vult Gonzo (circus) in door – onder meer – de onderwerpkeuze (deze keer opvallend veel Nederlanders), de samenhang tussen de artikelen én onze tweemaandelijkse selectie initiatieven en releases die de moeite waard zijn, zoals te vinden in de rubriek ‘Vizier’ – zowel op onze flink vernieuwde website als in het tijdschrift.

Voor de redactie,

(gh)

Klappen mocht pas na het vierde nummer, maar wisten wij veel! De oude meester Hermann Nitsch boog zich zelfs even over de reling van het oksaal in de Pauluskerk om de idioten die na het tweede nummer durfden te applaudiseren, even vermanend toe te spreken. Wat hij niet wist, was dat het een poging van het publiek was om een levensteken te krijgen van de orgelier in de verre hoogte. Sommige orgeltonen werden zodanig lang aangehouden dat menigeen zich bezorgd afvroeg of de 71-jarige niet dood voorover op het klavier was gevallen. Dat bleek niet het geval, dus de komende dagen mag hij de goegemeente nog de gordijnen injagen met zijn ‘Aktion’ die al zoveel ophef veroorzaakte in het Tilburgse.

De vrijdag begon met een uitrustsessie in het park van Tilburgs grootste verzekeraar. Om 14.30 uur startte in De Nieuwe Vorst, een mooi theater met een aangenaam cafe en binnentuin, de lezing van Andrew Keen. Voor een bijna volledig gevulde zaal (opmerkelijk op een zonnige dag als deze) herhaalde hij in grote, grove lijnen de boodschap uit zijn boek ‘Cult of the Amateur’. Een boodschap die ons in principe kon bekoren: de waarde van een digitale copie is gelijk nul, zodat de scheppende kunstenaar op zoek moet naar een ander verdienmodel waarbij interactie tussen mensen weer belangrijk is, middels lezingen en concerten; internet heeft voor grote democratisering van meningsuiting gezorgd, maar het meeste dat daar te lezen is, is crap.

Ongenuanceerd was zijn stelling in die mate, dat in de niches, waar waarde aan producten wordt toegevoegd met vinyluitgaven, opmerkelijke verpakkingen, gelimiteerde uitgaven en dergelijke, zijn stelling niet opgaat. Dergelijke niches voor muziekliefhebbers floreren namelijk. De stelling copie=waarde nul gaat vooral op voor de mainstream cultuur die zich richt op de muziekconsument. Deze kannibalisering van de mainstrean is enkel toe te juichen.

Een andere stelling waar we het niet mee eens waren, betrof het ‘verdwijnen van de middle man’; dat is de partij (journalist, tijdschrift, uitgever, ed) die als een soort filter tussen producent en consument staat. Natuurlijk zorgt internet ervoor dat het mogelijk is dat producent en consument met elkaar in direkte verbinding komen – en vaak is dat ook goed. Maar op een door overvloed gekenmerkte ‘markt’ als die van cultuur blijft het volgens ons nodig dat er ‘middle men’ zijn die het koren van het kaf scheiden, zie bijvoorbeeld onze rubriek ‘Vizier’ op de site en in het tijdschrift. Dat de rol van deze middle man verandert van ‘onaantastbare expert’ naar ‘iemand van ons naar wie we eens moeten luisteren’, is enkel toe te juichen. De discussie in het tweede deel richtte zich met name op de rol van de ‘middle man’, waarbij enkel meningen over en weer de revue passeerden.

Het avondprogramma begon voor ons met Core of the Coalman, een eenling die met zijn viool en effectapparaten (mooie) herinneringen opriep aan Tony Conrad (de kolenman is ook nog te zien tijdens Impakt in Utrecht).

In NS16 was het vervolgens Lasse Marhaug die met twee companen Manheim en Jon Wesseltoft zeer indrukwekkende noise-orkanen in gang zette – gebaseerd op het werk van Hermann Nitsch – die zonder oordopjes niet te verdragen waren. De dopjes filterden echter de helft van het geluidsspectrum weg, wat de vraag opriep over het waarom van muziek zo luid dat oordopjes nodig zijn. Jammer was wel dat de oude heer zelf niet aanwezig was om te horen wat de jonge garde in zijn naam aanrichtte.

In diezelfde ruimte speelde even later The Caretaker een set die zowel herinneringen aan Aphex Twin als Erik Satie opriep. De sfeer was speciaal: de ruimte was geheel donker, bijna iedereen was gaan zitten en staarde naar de einder of in zijn eigen ziel. James Kirby was in een meterkast gekropen om zijn zet te spelen, zodat we nooit zullen weten of het een live-set of een cdtje was waarop we ons lieten wegdrijven.

Om de hoek, in de Extase, speelde rond het middernachtelijke uur de Ierse black metalband Altar of Plagues een uitstekende set vol verwijzingen naar Mayhem (waarvoor ze openden tijdens hun Europese tour) en Wolves in the Throne Room.